هفتبرکه – نوریه بلبل: امروز، ۹ اکتبر برابر با ۱۷ مهر، روز جهانی پست است؛ روزی که شاید برای بسیاری از مردم یادآور اداره پست، تمبر و بستههای پستی باشد. اما پست فقط شامل اداره پست نمیشود و در سالهای اخیر، شرکتهای خصوصی هم وارد بازار ارسال و انتقال محمولهها شدهاند. هرچند برای ما اچمیها و جنوبیها، «بسته آوردن» و «بار بردن» مخصوصا به کشورهای حاشیه خلیج فارس، یک امر اجتماعی بوده و بخشی از خاطرات و فرهنگ اجتماعی ماست، خاطرهای که هنوز هم برای بسیاریها فراموش نشده است.
به مناسبت روز جهانی پست، امسال از کنار اداره پست رد شدیم و به سراغ شیوههای دیگر رفتیم: ارسال دوستانه، پست خصوصی، باربری و….
بسته و سوغاتی
برای خانوادههایی که سالها پیش، پدر یا یکی از نزدیکانشان برای کار راهی کشورهای حوزه خلیج فارس میشد، رسیدن یک بسته فقط رسیدن چند قلم کالا نبود، بخشی از ارتباط خانواده با عزیزی بود که کیلومترها دورتر از خانه و خانواده زندگی میکرد. بستههایی که گاهی در پاکتهای کلهقندی قرار میگرفت و با چسب پهن دورش پیچیده و محکم میشد و در نهایت راهی طولانی را طی میکرد تا سرانجام به دست خانوادهها برسد.
در کنار این خاطرات، جملهای هم هست که هنوز برای بسیاری از ما آشناست، همان جملهی معروف که مسافر پیش از رفتن میگفت: «کاری و باری اگه توهه در خدمتوم.» جملهای ساده که نشان میداد در آن روزها، بردن و آوردن بار و بسته فقط یک لطف شخصی نبود، بلکه بخشی از روابط اجتماعی و فرهنگ رفت و آمد مردم منطقه بود.
آشنایی ما با مفهوم بسته و انتظار برای رسیدنش، از همان روزها شکل میگرفت. کافی بود کسی بگوید: «فلانی، اونتایی چی لازم تونی؟» همین یک جمله میتوانست آغازگر یک انتظار شیرین باشد، انتظاری که با شمردن روزها همراه میشد تا سرانجام آن شخص به گراش برسد، بارش را باز کند و بستهای را که مدتها چشمانتظارش بودیم، به دستمان برساند.
و بعد از آن همه انتظار، وقتی بالاخره بسته به مقصد میرسید و آن را باز میکردیم مانند معشوقهای به سامان رسیده و با همان حال و هوای خاص میگفتیم: «آخ، بی بندر دَزای!» و انگار تمام روزها و هفتههایی که برای یک بسته چندکیلویی انتظار کشیده بودیم، همان لحظه از یاد میرفت.
این شیوه فرستادن و دریافت بسته در گذشته رواج بیشتری داشت. کسی که یک بار بستهای را برای دیگری میبرد، معمولاً انتظار داشت در فرصتی دیگر این لطف جبران شود. نوعی اعتماد و همکاری میان مردم شکل گرفته بود که بخشی از آن بر پایه سفر زیاد مردم منطقه به کشورهای خلیج فارس استوار بود. بستهها با مسافران جابهجا میشدند و هر رفت و آمد فرصتی بود برای رساندن چیزی به عزیزی که دور از خانه زندگی میکرد.
امروز اما بسیاری از این خاطرات، کمکم به بخشی از گذشته پیوستهاند و دیگر برای فرستادن یک بسته لازم نیست منتظر پیدا شدن مسافری آشنا باشیم یا روزهای رسیدن فلانی به گراش را بشماریم، چون کسانی هستند که این کار را راحتتر انجام میدهند و در ازای هزینه، بار و بستهها را از گراش و منطقه به کشورهای حوزه خلیجفارس میبرند.
از تیپاکس تا ماهکس
با گسترش خریدهای اینترنتی، فروشگاههای آنلاین و نیاز مردم به ارسال سریعتر مرسولات، شیوه ارسال و دریافت بسته نیز در سالهای اخیر تغییر کرده است و در کنار پست دولتی، شرکتهای پست خصوصی نیز در گراش فعالیت دارند و مردم میتوانند بستههای خود را از مسیرهای مختلف ارسال و دریافت کنند. برای آشنایی بیشتر با این تغییرات و اینکه امروزه مردم بیشتر چه نوع بستههایی را ارسال و دریافت میکنند، سراغ اداره پست و چند شرکت خصوصی فعال در گراش رفتیم و با آنها به گفتگو نشستیم.
در گراش، شرکتهای مختلفی در حوزه پست خصوصی فعالیت دارند. این مجموعهها در اصل خدماتی که به مشتریها ارائه میدهند مشابه هستند و اگر تفاوتهایی هم با یکدیگر دارند خیلی کم است. یکی از سؤالهای مشترک از مدیران شرکتهای خصوصی این بود که تفاوت خدمات آنها با پست دولتی چیست و مردم بیشتر به چه دلیل به آنها مراجعه میکنند.
شرکت تیپاکس با مدیریت مجتبی پورشمسی، نخستین و قدیمیترین شرکتهای پست خصوصی فعال در گراش است و حدود هشت سال از آغاز فعالیت آن در گراش میگذرد. پورشمسی درباره تفاوت خدمات این شرکت با پست دولتی میگوید: «تقریباً میشود گفت که کار این شرکتها مثل پست است و زیاد تفاوتی باهم ندارند، ولی با سرعت بیشتری این کار انجام میشود. در پست ممکن است یک بسته بعد از دو سه روز اسکن شود و توزیع میکنند. ما سعی میکنیم همان روزی که بسته به دست ما رسیده است توزیع کنیم و تفاوت آن فقط در این است.»
پورشمسی تفاوت دیگر را هزینه خدمات عنوان میکند: «پست دولتی است و ما شرکتهای خصوصی هستیم و تفاوت دیگر هم اینکه پست هزینهی کمتری دارد و ما هزینهمان کمی بیشتر است.» بهگفتهی پورشمسی آنها چهار نیرو هستند که کار ارسال و دریافت بستهها را انجام میدهند.
شرکت چاپار نیز سابقه زیادی در گراش دارد و حدود پنج سال است که در گراش فعالیت میکند. مدیریت این نمایندگی بر عهده محمدجواد حسنزاده است و او در کنار خود، یک نیروی توزیع بسته نیز دارد. حسنزاده درباره تفاوت شرکتهای خصوصی با پست میگوید: «مردم بیشتر به خاطر سرعت آن ارسال بسته به ما مراجعه میکنند و هرکسی که به ما مراجعه میکند بحثش روی زمان است که سریعتر بسته برسد.»
دو شرکت دیگر پست خصوصی نیز در گراش فعالیت دارند که سابقه کمتری در این شهر دارند و نوپا هستند؛ شرکت دکاپست و شرکت ماهکس. دکاپست با مدیریت علیاصغر مهرابی، حدود دو سال است که در گراش فعالیت میکند و سه نیرو دارد. ماهکس نیز با مدیریت معصومه مدرسی، کمتر از دو سال است که فعالیت خود را در گراش آغاز کرده و در کنار مدرسی، یک نیروی توزیع بسته نیز فعالیت میکند.
مهرابی و مدرسی هم در پاسخ به سؤال مشترکی که از آنها درباره تفاوت پست با شرکتهای خصوصی پرسیده شد، مثل دو مدیر قبلی، خصوصی بودن شرکت و سرعت بیشتر ارسال بستهها را عنوان کردند. در اصل، همه این شرکتها کار دریافت و ارسال بسته را انجام میدهند و تفاوت اصلی آنها در فضای رقابتی است که تلاش دارند با سرعت بیشتر در ارسال بستهها است.
مردم گراش چه چیزهایی میفرستند؟
نوع مرسولاتی که از گراش به نقاط مختلف کشور ارسال میشود، فقط به یک کالا محدود نیست و بخشی از آن نیز با فرهنگ و محصولات منطقه ارتباط دارد. وقتی صحبت از فصل و محصولاتی مانند خرما به میان میآید، نام این محصول در صحبت بیشتر مدیران تکرار میشود.
مهرابی درباره نوع بارهایی که در دکاپست جابهجا میشود، میگوید: «در گراش بیشترین چیزهایی که ارسال میشود خرما است و محصولات آنلاینشاپیها، مثل قهوهساز و یا چایساز و یا لوازمخانگیهایی که در گراش هستند، بعضی از جنسهایشان را به صورت آنلاین میفروشند.»
او درباره افزایش ارسال خرما در این فصل [پاییز] نیز توضیح میدهد: «مردم شهر تقریبا به این سمت رفتند و میآیند خرماها را بستهبندی میکنند و در طول سال آنها را میفروشند، مثلا الان آقای خواستار که یک شرکت بستهبندی و فرآوری خرما دارد، خیلی به ما مراجعه میکند و بستهها را به کل ایران میفرستد، این فصل، فصل فروشش است.»
به گفته مهرابی، فعالیت آنلاینشاپها نیز در این میان قابل توجه است: «فعالیت محصولات آنلاینشاپیها هم در گراش بیشتر مواد غذایی است، مثل کاکائوهای خارجی و پودرهای نسکافه و قهوه، چون در گراش اجناس خارجی زیاد است و در سوپریها آن را میفروشند و خیلی از آنها [سوپری] به صورت آنلاینشاپی فعالیت دارند، معمولا اجناسی که در سوپریهای گراش است جایی گیر نمیآید و مختص خودشان است و خودشان آن را وارد میکنند. بعضی از سوپریها واردات آن را خودشان دارند و اینکه در فضای مجازی هم هستند و از طریق اینترنت آنها را میفروشند و به جاهای مختلف ارسال میکنند.»
در ماهکس نیز علاوه بر ارسال خرما، کالاهای متنوعی از گراش نیز ارسال میشود. مدرسی میگوید: «الان خریدهای آنلاینی زیاد شده و همه آن را انجام میدهند. بیشترین آنها پارچه و کفش است و خیلی از گراش ارسال میشود. بستههای دریافتی در گراش خیلی وقتها وسایلهای بیمارستانی و تجهیزات پزشکی است که به صورت خصوصی میفرستند، چون ارسال آن سریعتر است و هرکسی به قولاً دلش میخواهد بستهاش زودتر به دستش برسد. خیلی از آنلاینشاپها موقع ارسال بسته میپرسند که با پست یا شرکتهای خصوصی میخواهید بستهرا ارسال کنید که اکثر شرکتهای خصوصی را انتخاب میکنند.»
در چاپار نیز خرما سهم قابل توجهی از مرسولات را تشکیل میدهد. حسنزاده میگوید: «بیشتر بستههای ارسالی خرما میآید چون تخفیف دارد و بیشتر مواقع خرما داریم و ارسال بستههای آنلاینشاپها و یا نقرهجات و سفارش مغازههای سطح شهر و یا پردهفروشیها هم داریم.»
آنلاینشاپها، مشتری اصلی پست خصوصی
یکی دیگر از موضوعاتی که در گفتگو با شرکتهای خصوصی مطرح شد، تخفیف برای محصولات و مرسولات خاص بود. پورشمسی درباره تخفیفات تیپاکس میگوید: «تخفیفات فصلی داریم ولی استثنائا برای خرما ما تخفیفی نداریم. اما تخفیفاتی مثل بازگشت به مدرسه و اینها را داریم. سیستم تخفیفگذاری شرکت به این صورت است که تا وقتی مشتری کم شد، یک تخفیفی بگذارند تا کمی مشتریها برگردند.»
در دکاپست نیز تخفیفها گاهی در قالب قرارداد با مشتریان و شرکتها ارائه میشود. مهرابی میگوید: «بعضی از تخفیفات فصلی است مثلا پارسال آقای روحالله جعفری از شرکت جوفیا با نمایندگی دکاپست قرارداد داشت و بعد از اینکه با شرکت قرارداد بست یک تخفیفاتی به آنها میدهند که حتی شاید از باربری هم کمتر برایشان دربیاید.»
در ماهکس، تخفیف محصول بهعنوان یکی از خدمات مجموعه مطرح شد و خرما نمونهای از آن است؛ تخفیفی که به گفته مدرسی، محدود به فصل خاصی نیست. مدرسی میگوید: «در ماهکس چیزی به نام تخفیف محصول وجود دارد، به عنوان مثال خرما که جزو محصولهای جنوب است و اگر ارسال آن از طریق ماهکس باشد هزینهی ارسال آن خیلی کم است، چون موقع ارسال آن در سایت یک گزینهی به نام محصول وجود دارد و روی خرما یک تخفیف ویژه به شما میدهد. این تخفیف همیشگی است، حتی اگر در زمستان هم شما بخواهید خرما ارسال کنید هم تخفیف میدهد. خود سیستم و سایت تخفیف روی محصولهای مختلف دارند.»
مدرسی در ادامه درباره هزینه و بیمه مرسولات میگوید: «هزینهی پستهای خصوصی نسبت به پست دولتی بیشتر است و بستهی آنها بیمه میشود و به میزانی که خود فرستنده بیمه را اعلام میکند خود شرکت بسته را بیمه میکند و در صورت گم شدن یا آسیب جوابگو میشود.»
ارسال به خارج ممکن است ولی به صرفه نیست
ارسال مرسوله از گراش به خارج از کشور نیز در گفتگوها مطرح شد، هرچند شیوه و هزینه آن با ارسال داخلی تفاوت دارد. پورشمسی درباره تیپاکس میگوید: «داریم اما ما روی آن کار نمیکنیم، الان که فعلا امکان ندارد اما قبلا که پروازها برقرار بود از اینجا به تهران ارسال میشد و از تهران به پست بینالملل.»
مهرابی درباره دکاپست توضیح میدهد که این مجموعه پیش از این برای گراشیهایی که فرزندانشان در خارج از ایران تحصیل میکنند نیز مرسولات زیادی ارسال کرده است: «معمولا داشتیم و بعضی از گراشیهایی که بچههایشان در خارج از ایران درس میخوانند خیلی بار برای آنها ارسال کردیم.»
اما ارسال از ایران به خارج، به گفته او، به صورت تحویل درب منزل انجام نمیشود: «ارسال آن از ایران به خارج به صورت ارسال به درب منزل نیست و از ایران به فرودگاه مورد نظر یا نزدیکترین فرودگاه فرستاده میشود و گیرنده باید برود از فرودگاه تحویل بگیرد و این کار توسط شرکتهایی است که در خارج و اروپا هستند و قرارداد دارند که خیلی هزینهی آن خیلی بالا است. اگر از خارج برای ایران بستهای باشد تحویل درب منزل است.»
مهرابی درباره ارسال به امارات و کشورهای حوزه خلیج فارس نیز میگوید: «برای امارات و کشورهای خلیجی هم همینطور است و خیلی هزینه بالا دارد، ما پیشنهاد میدهیم که بروند در فرودگاه و از مسافرها اگر کسی آشنا بود با دادن اضافه بار به آنها بسته را بفرستند چون ارزانتر از ارسال آن است تا اینکه ما برای شما ارسال کنیم.»
در کنار صحبتهای مربوط به هزینه و تخفیفات مرسولات، مهرابی با خنده به یکی از مشکلاتی اشاره میکند که شاید کمی رنگ و بوی محلی داشته باشد: «ما یک معضلی که در گراش داریم که به نظرم کسی در ایران آن را ندارد این است که مردم صبح تا ظهر میخوابند، مثلا رانندهی ما موقع بردن بستهها از ۵۰ بسته فقط دو بسته را چون جواب دادهاند تحویل داده است و ممکن است باقی آن بیفتد برای بعدازظهر و یا ما آن را از لیست حذف کنیم که خود گیرنده بیاید بردارد. ولی اگر اینکه از خوابشان کم کنند برای ما هم راحتتر است و بسته زودتر به دستشان میرسد.»
مدرسی در پایان درباره تأخیرهای احتمالی میگوید: «انشالله مردم راضی باشند، مثلا بعضی وقتها با تأخیر ارسال مواجه میشویم، چون بعضی مواقع مأمور توزیعمان مریض است و یا ماشینش خراب است و باعث ناراحتی میشود، اینها واقعا اتفاق است و دست ما نیست.»
رییس اداره پست: شرکت خصوصی مستقل از پست هستند
شکراله آشفته، رئیس اداره پست گراش، درباره نظارت و ارتباط پست با شرکتهای خصوصی میگوید: «اداره پست دولتی است و کاری به شرکتهای دیگر مثل تیپاکس و دکاپست و ماهکس ندارد. فقط دفاتر پیشخوان خدمات دولت شهرستان زیرمجموعه اداره پست هستند.»
او درباره بستههای مربوط به شرکتهای خصوصی و نحوه پیگیری آنها نیز میگوید: «درخصوص همکاری پست با دیگر شرکتها ما مطیع تصمیمات کشوری و استانی هستیم که فعلاً شرکتهای خصوصی مستقیم و به صورت مجزا در حال اقدام هستند، چون زیرمجموعه ما نیستند و خود این شرکتها خصوصی و خارج از مجموعه حیطه کاری ما هستند.»
در گراش باربری رسمی نداریم
همه مرسولات را نمیتوان در یک قالب قرار داد. بستههای کوچک و معمولی بیشتر از طریق شبکه پستی جابهجا میشوند، اما وقتی صحبت از بارهای سنگین، کالاهای مغازهها، لوازم خانگی یا بارهای عمده باشد، مسیر باربری نیز مطرح میشود. در گفتگو با شرکت ثامنبار، مهدی اکبریزاده، مدیر این مجموعه در گراش، درباره نوع فعالیت باربری توضیح میدهد: «ما بیشتر تخلیه بار هستیم چون باربری مجوز از حمل و نقل میخواهد، مثلا بار با ماشینهای سنگین که از شیراز و تهران یا … برای مغازههای گراش میآید و مغازهدارهای گراشی جنسی برای مغازهشان از آنجا سفارش میدهند برای ما ارسال میشود و ما برای مغازهدارها میبریم.»
به گفته او، در جهت عکس، یعنی ارسال بار از گراش به شهرهای دیگر، شرایط متفاوت است: «دریافت بار از هر جایی باشد در گراش تحویل میگیریم و فرستادن بار از گراش به صورت عمده که تولید داشته باشیم، نداریم و بیشتر بارهای تک و توک است که با پستهای خصوصی جابهجا میشود. البته برای ارسال عمده باید بارنامه صادر بشود که در گراش بارنامه صادر نمیشود و چون درآمدزا نبود و مثل جهرم و لار و اینها نبود و مجوز آن را لغو کردیم.»
او درباره جابهجایی لوازم خانگی میان دو شهر نیز توضیح میدهد: «مثلا بعضی از گراشیها خارج از گراش زندگی میکنند و وقتی بخواهند لوازم خانگی خودشان را بین دو شهر و از گراش به مقصد مورد نظر جابهجا کنند، ما شمارهی کامیوندارهای گراش یا لار را به آنها میدهیم و آنها باید از لار بارنامه بگیرند و یک خاور دربست میگیرند و لوازم را به هرجایی که بخواهند میبرند.»
اما در بخش دریافت بار، تقریباً تمام کالاهایی که برای مغازههای گراش ارسال میشود، میتواند در این مسیر قرار بگیرد: «کل مغازههای گراش و هرچیزی که در گراش به فروش میرسد از ظرففروشی، پوشاکی و لوازم خانگی و هرچی که از تهران و یا شیراز و … خریداری میشود از طرف باربری برای ما ارسال میشود و ما تحویل میگیریم و به دست مغازهدارها میرسانیم.»
به گفته او، ماشینهایی مانند وانت که سبکتر هستند نیز به صورت آزاد فعالیت میکنند و زیر نظر این مجموعه نیستند. او همچنین از حضور آقای شهبازی در این حوزه در گراش نام میبرد.
ارسال با اتوبوس، سریعترین راه ارسال بار و بسته
در کنار پستهای خصوصی و دولتی و باربری، ترمینال نیز برای بعضی از مرسولات، بهویژه کالاهایی که سرعت رسیدن آنها اهمیت دارد، مسیر دیگری را پیش روی مردم قرار میدهد.
مختار شیرینبیان، کارمند ترمینال نسیم بهشت ایرانیان، درباره نوع بارهایی که مردم برای ارسال به این مجموعه میآورند، میگوید: «بارهایی که مردم برای ما میآورند بارهایی است که میخواهند سریع ارسال بشود، چون اتوبوس صبح از گراش حرکت کند ظهر شیراز است. برای جاهای دیگر هم تحویل میگیریم و از گراش به شیراز ارسال میشود و در شیراز تحویل انبار میدهند و در انبار به اتوبوسهای تهران و مشهد و اصفهان و … میرود.»
او سرعت اتوبوس را یکی از مزیتهای اصلی این روش میداند: «اتوبوس بعد از پرواز در کمترین زمان ممکن بسته به دست گیرنده میرسد و در پرواز اگر بستهای بخواهد ارسال بشود هزینهی بالایی دارد و اتوبوس نسبت به زمان ارسال و زود رسیدنش قیمت مناسبی دارد.»
شیرینبیان برای توضیح این سرعت، یک مثال میزند: «مثلا امروز ظهر مقداری گوشت یا ماهی از طریق اتوبوس بخواهید از گراش به تهران ارسال کنید، فردا ساعت ۸ یا ۹ صبح تهران است. در حالی که با کامیون و پست و اینها به این صورت نیست. از پست گراش به پست شیراز میرود و در آنجا معطلی دارد، خوبی ماشینهای ما این است که بار سریعتر ارسال میشود و همان روز ارسال میشود.»
به گفته شیرینبیان، مواد خوراکی و پروتئینی که باید سریع به مقصد برسند، بخش قابل توجهی از این بارها هستند: «بیشتر مواد خوراکی و پروتئینی است که میخواهند زودتر برسد و یا در این ایام خرما زیاد میآورند، مثلا رطب یا نم برای ارسال پیش ما میآورند و میگویند تا زودتر به دست گیرنده برسد تا خراب نشود.»
علاوه بر مواد غذایی، اسناد و مدارک نیز از طریق ترمینال ارسال میشوند: «یا اسناد و مدارکی که لازم دارند مثل سند و وکالتنامه و یا گوشی موبایل و ما برای اینها بارنامه موقت صادر میکنیم.»
مسیر ارسال به گراش از سایر شهرها نیز یکی از موضوعات مهم در گفتگو با ترمینال بود. شیرینبیان توضیح میدهد که ارسال مستقیم از بسیاری از شهرها به گراش انجام نمیشود و شیراز در این مسیر نقش واسطه دارد: «برای ارسال به گراش از استانهای دیگر به این صورت است که ارسال مستقیم ندارد، مثلا من یک لپتاپی بخواهم از تهران سفارش بدهم که بیاید گراش از تهران، بارنامه میکنند برای ترمینال شیراز و پسوند آن مینویسند عبوری گراش. وقتی که بسته به ترمینال شیراز رسید مسئول ترمینال با دیدن عبوری گراش، سریع با گیرنده تماس میگیرد که بستهی شما شیراز است و بایید تحویل بگیرید. گیرنده هم میتواند به آنها بگوید که حواله کنید برای گراش و آنها به اولین اتوبوسهای گراش تحویل میدهند و میفرستند.»
آدرس: بلوار سرداران، روبهروی بانک تجارت
شماره تماس دفتر: ۵۲۴۴۳۵۴۴
دکاپست
مدیریت: علیاصغر مهرابی
آدرس: ابتدای بلوار ملاصدرا، سمت راست
شماره تماس دفتر: ۵۲۴۴۵۵۴۰
ماهکس
مدیریت: معصومه مدرسی
آدرس: روبهروی مجموعه تاریخی هفتبرکه، پشت مسجد حضرت ولیعصر (عج)
شماره تماس دفتر: ۵۲۴۴۰۴۱۲
چاپار
مدیریت: محمدجواد حسنزاده
آدرس: بلوار ملاصدرا، جنب دکاپست
شماره تماس دفتر: ۵۲۴۴۶۹۹۴
شرکت ثامنبار
مدیریت: مهدی اکبریزاده
آدرس: پشت مجتمع سیمرغ، روبهروی مدرسه امام رضا (ع)



