هفتبرکه: کتاب «خلق آینده: مسیرهای نوآوری و کارآفرینی» (۱۴۰۴) اولین کتاب دکتر عبدالمهدی شیرشمسی، از اساتید گراشی دانشگاه آزاد اسلامی لارستان، از سوی سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی، در ۱۸۲ صفحه، به قیمت ۲۵۰ هزار تومان منتشر شد. این کتاب به زودی در نوشتافزار صدرا، واقع در کمربندی گراش در دسترس علاقهمندان قرار خواهد گرفت. مولف این کتاب میگوید: «جوانان ایده دارند، اما تجاریسازی ایده اتفاق نمیافتد. در این کتاب من تلاش کردهام که این مبحث را پیش ببرم.»
دکتر عبدالمهدی شیرشمسی در گفتگو با هفتبرکه، در مورد این کتاب و دیگر فعالیتهای علمیاش توضیح میدهد.
بیست سال تدریس در حوزهی کارآفرینی
دکتر عبدالمهدی شیرشمسی، متولد ۱۳۵۵، دکترای مدیریت بازاریابی دارد. او از سال ۱۳۸۳ تدریس در دانشگاه آزاد اسلامی لارستان را شروع کرده و از سال ۱۳۸۶ عضو هیئت علمی این دانشگاه شده است. دکتر شیرشمسی از سال ۱۳۸۷ تا ۱۴۰۰ ریاست دانشگاه آزاد اسلامی گراش را نیز بر عهده داشته است، اما پس از آن مسئولیت مدیریتی نپذیرفته است.
حوزهی فعالیت علمی دکتر شیرشمسی، که استادیار دانشگاه آزاد لارستان است، تدریس دروس کارآفرینی و مهارتهای مدیریتی و حوزههای مدیریتی در رشتههای حسابداری، مدیریت دولتی و مدیریت ورزشی در دو مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد است. این کتابِ تالیفی حاصل تجربیات بیستسالهی دکتر شیرشمسی در حوزهی کارآفرینی و برای تدریس درس کارآفرینی است و میتواند مورداستفادهی دانشجویان اقتصاد و حوزههای مرتبط باشد.
«این کتاب به افتخار گراش است»
کتاب «خلق آینده: مسیرهای نوآوری و کارآفرینی» (۱۴۰۴) نتیجهی تدریس بیش از بیست سال در رشتهی مدیریت و اقتصاد و حوزههای مرتبط است. نویسنده در این مورد میگوید: «کتاب خلق آینده: مسیر نوآوری و کارآفرینی» اولین کتاب من است. یک کتاب دیگر هم در دست تالیف دارم و تلاش دارم در سال ۱۴۰۵ به چاپ برسد. موضوع کتاب اولم کارآفرینی و یا به زبان ساده راهاندازی کسب و کار است. راهاندازی کسب و کار در هر سطحی کارآفرینی است، اما امروزه مفهوم کارآفرینی بیشتر خلق ایده یا همان خلاقیت است. نوآوری نیز تبدیل ایده به محصول است. در کارآفرینی و بحث خلق ایده، اینکه چه کسانی ایده خلق میکنند و تبدیل شدنش به محصول چگونه است موضوع این کتاب است. ما در کشور جوانان زیادی داریم که نظرات خیلی خوبی دارند چون نرخ تحصیلات در کشور ما نسبت به بسیاری از کشورها و کشورهای اطراف بالاتر است. جوانان ایده دارند، اما تجاریسازی ایده اتفاق نمیافتد. در این کتاب من تلاش کردهام که این مبحث را پیش ببرم تا خلاقیتی در کتاب خودم هم باشد.»
دکتر شیرشمسی این کتاب را از ترم بهمنماه برای درس کارآفرینی تدریس خواهد کرد و به گفتهی خود، او اولین استاد در دانشگاه آزاد اسلامی لارستان است که کتابی در این زمینه تالیف کرده است. او میگوید: «مایلم این کتاب به این دلیل که برای تدریس در زمینهی کارآفرینی تدوین شده، از سوی دوستان و صاحبنظران مطالعه شود و اگر نیاز به اصلاحاتی دارد استقبال میکنم. مثلا در فصل هفتم کتاب که مطالعات موردی را آوردهام، این نمونهها زیاد میشود. دوست دارم دوستان پس از مطالعهی کتاب، نمونههای مطالعهی بومی معرفی کنند؛ مورد مطالعهی ایرانی و مخصوصا گراشی که بتوان روی آن پردازش کرد. پدران ما اکثرشان از صفر شروع کردهاند و باید این روند رشد بررسی شود.»
دکتر شیرشمسی کتابش را به گراش تقدیم میکند و میگوید: «این کتاب به افتخار گراش است. آبا و اجداد ما زمانی که اصلا مبحث کارآفرینی مطرح نبوده، با دست خالی با جهاد، هجرت و مهاجرت و سختی کارآفرین بودهاند. میگویند گراشیها چرا اینقدر پولدار هستند؟ باید پرسید چه کار کردهاند که به اینجا رسیدهاند و این تجربهها باید بماند. این کتاب به گراش و گراشیهای خوب تقدیم میشود.»
مطالعهی موردی بومی؛ در آیندهای نزدیک
دکتر شیرشمسی رابطهی بین شرایط بحرانی اقتصادی در جامعهی ما و به تبع آن بحرانهای اجتماعی را پررنگ میکند و میگوید: «جو جامعه و چیزی که میبینیم به لحاظ اقتصادی، این است که اصل اساسی اقتصادی به هم ریخته است. نظم اجتماعی ما به دلیل بینظمی اقتصادی به هم ریخته است. اما در واقع آنچه که بیشتر صدمه میبیند، باب دانش و آگاهی است که شخصی که نانآور خانواده است هزینههای اضافیاش را حذف میکند تا به معیشتش برسد. دغدغهی معیشت اجازه نمیدهد در جاهای دیگر رشد کنند. چقدر نیروهای خلاق و فکرهای بکر در خانهها داریم که پدر فقط فکر معیشت است و کار دیگری نمیتواند بکند. چیزی که دردآور است این پدیده است که در جوانان پسر و دختر میشنویم میگویند «سواد و دانشگاه به چه دردی میخورد؟» ای کاش صدمات بینظمی اقتصادی و اجتماعی در خودش باقی میماند. ای کاش اجتماع و فکر صدمه نمیدید. صحبت دوستانهی من با اهالی رسانه این است که باید به بچهها بگوییم علم بیارزش نشده است و نمیشود. هیچ وقت در هیچ برهه از زمان علم بیارزش نمیشود.»
نویسندهی این کتاب به آینده و بهبود شرایط اقتصادی و زندگی مردم ایران خوشبین است و میگوید: «چشمانداز آیندهی کشور ما مثبت است و سختیها میگذرد. امروز شاید آدمهای علمی هم مشکل دارند که عمدهی آن مشکل معیشت است، اما ناامیدی خیلی بد است. نباید در هیچ شرایطی ناامید شویم. میخواهم به جوانان بگویم که علم هرگز بیارزش نمیشود و به این مساله ایمان دارم.»
دکتر شیرشمسی دوست دارد در آینده، نحوهی رشد کسب و کار و نگه داشتن آن در شرایط سخت داخلی و کشورهای حوزهی خلیج فارس بین گراشیها را به عنوان مطالعهی موردی بررسی کند.
ورق زدنِ کتاب «خلق آینده»
به گزارش هفتبرکه، کتاب «خلق آینده: مسیرهای نوآوری و کارآفرینی» در هفت فصل، منبع ارزشمندی از مباحث حوزهی کارآفرینی از تعریف مبانی تا بررسی مطالعات موردی است. دکتر شیرشمسی در پیشگفتار کتاب نوشته است: «کارآفرینی هنر ایجاد و مدیریت ایدههای نوآورانه است که افراد را به سمت سفری هیجانانگیز در دنیای کسب و کار میبرد و در توسعهی کشورها نقش مهمی دارد.» او میافزاید: «در این اثر تلاش شده است مبانی و مفاهیم اصلی کارآفرینی، انواع الگوهای موجود در زمینه کارآفرینی و مفاهیم نوینی مانند کسب و کار نوپا (استارتاپ) و مدل کسب و کار بررسی و تصویر جامعی از فرایند ایجاد کسب و کار و کارآفرینی از جنبه نظری و علمی ارائه شود.»
موضوع فصل اول کتاب، «مبانی کارآفرینی» است. نویسنده در صفحات آغازین، تعاریف مختلف کارآفرینی را از دیدگاه نظریهپردازان برجسته مانند پیتر دراکر یا اسکات آورده است. در بخش دیگری از این فصل، مولف انواع کارآفرینی را تعریف کرده است. در بخشی از آن دربارهی کارآفرینی اجتماعی میخوانیم: «در این رویکرد، هدف اصلی حل مسائل اجتماعی، فرهنگی یا زیستمحیطی است و سود اقتصادی در خدمت تحقق این اهداف قرار میگیرد.»
در فصل دوم کتاب با عنوان «ویژگیهای کارآفرینان موفق» ویژگی یک کارآفرین موفق از سه بُعد شخصیتی، شناختی-رفتاری و مهارتی مورد توجه نویسنده است. بررسی اهمیت خلاقیت در کارآفرینی، تعریف نوآروی، ریسکپذیری در کارآفرینی، توانایی حل مسئله در کارآفرینی و خودانگیزشی و اعتمادبهنفس از بخشهای دیگر این فصل است.
در فصل سوم، نویسندهی کتاب وارد مبحث فرآیند کارآفرینی میشود. میتوان گفت مهمترین سوالی که در این بخش پاسخ داده میشود این است که «راه کارآفرینی چیست؟» هوش و فرصتشناسی فرد در شناسایی فرصتهای کارآفرینی از دیدگاه نویسندهی کتاب «یکی از بنیادیترین و در عین حال پیچیدهترین مراحل در فرایند کارآفرینی به شمار میآید.» (۶۹) سپس نویسنده با تشریح فرایند ایده به عمل، فرایند کارآفرینی از نقطه صفر تا اجرا را توضیح داده است. در بخشهای مختلف کتاب، از جمله در این فصل، نویسنده از رسم شکل و نمودار برای درک بهتر توضیحات استفاده کرده است و این تصاویر برای خوانندهی ناآشنا با مبحث کارآفرینی میتواند مفید و کارآمد باشد.
در فصل چهارم، نویسنده «مدیریت کسب و کارهای نوپا» را توضیح داده است. پس از ایجاد یک کسب و کار، مدیریت کسب و کار (استارتاپ) یک بحث جدی و حیاتی در مقولهی کارآفرینی است، زیرا در بسیاری از موقعیتهای تجاری، حفظ سرمایه و پرورش ایده، سختتر و مهمتر از ایجاد آن است. در بخشی از این فصل با عنوان «مدیریت مالی در کسب و کار نوپا» میخوانیم: «مدیریت مالی یکی از حساسترین و در عین حال تعیینکنندهترین ابعاد مدیریت در کسب و کارهای نوپا به شمار میآید. بسیاری از کسب و کارهای نوپا نه به دلیل ضعف در ایده یا نبود بازار، بلکه به علت ناتوانی در مدیریت منابع مالی با شکست مواجه میشوند.« (۹۷) نویسنده سپس تفاوت مدیریت مالی، بازاریابی و فروش، و مدیریت بحران را در کسب و کارهای نوپا و سازمانهای بالغ بررسی کرده است.
در فصل پنجم با عنوان «چالشها و راهحلها» در همان مقدمهی فصل، نویسنده تصور بسیاری از خوانندگان و افراد را در مورد ساده بودن مسیر کارآفرینی رد میکند و مینویسد: «کارآفرینی برخلاف تصویر رایج و سادهانگارانهای که گاه در رسانهها و داستانهای موفقیت ترسیم میشود، مسیری هموار و بدون مانع نیست.» (۱۱۷) و سپس به طور مفصل به بررسی شکستها و چالشها و راههای بهبود و حل آنها میپردازد. بخش مهمی از این فصل به بررسی شکست و پیامدها و راههای مواجه با آن از دیدگاه روانشناسی میپردازد و سپس راههای برونرفت از آن با استفاده از برنامهریزی برای بحران، نوآوری مستمر، مدیریت ریسک مالی، تغییر در نوآوری و بهبود فرایندها پیشنهاد شده است.
فصل ششم نویسنده از جهان واقعی، مطالعات موردی انجام آورده است. بررسی چهرههای موفق و نامهای بزرگ در عرصههای مختلف تجاری در کسب و کارهای موفق داخلی و جهانی، از دیجیکالا، اسنپ و کاله، تا نمونههای جهانی مانند اپل، نتفلیکس، گوگل و آمازون و معرفی و اشاره به دلایل موفقیت و شکست در آنها، این فصل را به یکی از فصلهای جذاب کتاب حاضر تبدیل کرده است. خواننده که تاکنون این نامهای بزرگ را در تبلیغات و در سرتاسر فضای مجازی و یا محیط واقعی زندگی خود دیده است، اکنون به طور تفصیلی، با چگونگی موفقیت آنها با توضیحات نویسنده، آشنا میشود. سوالی که شاید گاهی در ذهن همهی ما آمده است: «دلیل موفقیت نامهای عظیم تجاری در ایران و دنیا چیست؟» تا حدودی پاسخ داده شده است. نویسنده در بخشهای مختلف با انتخاب طیف متنوعی از نامهای تجاری بزرگ در زمینهی حمل و نقل، غذایی، فضای مجازی و پلتفرمها، خودرو و خرید و فروش آنلاین، به کنجکاوی ذهنی خوانندگان پاسخ داده است.
در بخشی از این فصل نویسنده در مورد شرکت صنایع لبنی «کاله» مینویسد: «کاله با توجه به تقاضای بازار و سلایق مشتریان، به طور مداوم محصولات جدیدی را به بازار عرضه میکند. همچنین این شرکت با بهبود فرآیندهای تولید و استفاده از تکنیکهای مدیریت کیفیت، توانسته است در زمینه صادرات محصولات غذایی به کشورهای مختلف، به ویژه خاورمیانه و اروپا، موفقیتهای چشمگیری کسب کند.» (۱۵۴)
فصل هفتم و پایانی کتاب با عنوان «آینده کارآفرینی» چشمانداز این مقوله را در دنیایی که به طور مداوم در حال تغییر است، ترسیم کرده است. در یکی از عناوین این فصل نویسنده به اهمیت یادگیری مداوم برای استمرار موفقیت یک کسب و کار پرداخته و نوشته است: «بهروز نگه داشتن دانش و مهارتها ضروری است. در دنیای امروز که تغییرات سریع است، کارآفرینان باید به یادگیری مداوم اهمیت بدهند. شرکت در دورههای آموزشی، وبینارها و کارگاهها میتواند به گسترش مهارتها و دانش آنها کمک کند.» (۱۶۸)
به دلیل اینکه کتاب برای تدریس درس کارآفرینی در محیط دانشگاهی نوشته شده است، نویسنده در صفحات پایانی سوالات و تمرینهایی به آن اضافه کرده است. در جایجای این کتاب از سخنان کارآفرینان مطرح و صاحبان نامهای تجاری بزرگ در دنیا استفاده شده و نویسنده با ارجاع به منابع خارجی مختلف، مسیر علمی کتاب را معتبرتر کرده است.
