هفتبرکه ــ مبینا پزشک: ۳۱ اکتبر، مصادف با ۹ آبان، در تقویم جهانی، روز پسانداز نامگذاری شده است. هدف از این روز، تشویق مردم به پسانداز کردن پول، افزایش آگاهی در مورد اهمیت پسانداز و ایجاد عادتهای مالی سالم برای صرفهجویی در خرج کردن است! امروز با هفت خانواده در مورد شیوههای پسانداز به عنوان راهی برای سرمایهگذاری آیندهی فرزندانشان گفتوگو کردهایم.
مفهوم پسانداز، آن قلک کوچک دوران کودکی را به یاد خیلی از ما میآورد. بسیاری از ما از کودکی یک قلک پلاستیکی یا سفالی داشتهایم که پولها را در آن شکاف کوچک میفرستادیم و کمکم جمع میشد. آن وقت قلک را پاره میکردیم یا میشکستیم و خرج کردن آن پولها چه کیفی داشت! البته این شیوه بین بچههای نسلهای قدیمتر رایجتر بوده است و الان کمتر از این شیوه استفاده میشود.
هر پدر و مادری در ذهن خود نقشهای برای آینده فرزندش را دارد؛ نقشهای که گاهی دقیق و شفاف است و گاهی تنها به امید لطف روزگار سپرده میشود. برای برخی، پسانداز یعنی اطمینان خاطر؛ برای برخی دیگر نمایش محبت است و برای گروهی هم وسواسی کاملا برنامهریزیشده از روز تولد به شمار میآید.
در حقیقت، هر خانوادهای آرزویی برای آرامش، امنیت و تکیهگاه آینده فرزندش را در سر دارد. اما این رویا مسیرهای متفاوتی را میطلبد: طلا و سکه، زمین یا خانه، بیمه عمر مطمئن، یا باز کردن یک حساب بانکی از همان روزهای اول برای جمعآوری هدایای نقدی و عیدیها. برخی دیگر هم خرید تدریجی جهیزیه را ترجیح میدهند، در حالی که عدهای معتقدند تا زمان بزرگ شدن فرزند، «توکل به خدا» کافی است.
حساب کوچک امید
یکی از آسانترین راهها برای پسانداز و تامین مالی بخشی از آیندهی فرزندان، باز کردن یک حساب بانکی از زمان کودکی برای فرزندان است و بسیاری از والدین این راه را انتخاب میکنند. زینب، زن خانهدار ۳۶ساله و معلم بازنشستهی رشته فیزیک، مادر یک دختر ۱۸ساله است. او و همسرش از زمان کودکی دخترشان به فکر باز کردن یک حساب برای او و پسانداز کردن عیدیها و هدایای نقدی او بودهاند. حالا هم این حساب باعث تامین بخشی از هزینهی تحصیل دخترشان رویا شده است. مادر رویا معتقد است پسانداز یعنی برای دخترش حساب جداگانه باز کنند. او میگوید: «تمام پولهای چشمروشنی و عیدیهای دخترم را به حساب خودش واریز میکردیم و حتی در زمان تنگدستی هم به آن دست نمیزدیم. حالا رویا ۱۸ساله شده و در رشتهی معماری مشغول به تحصیل در دانشگاه است. این پول هم نتیجه برنامهریزی طولانیمدت ماست. حتی دیدن دفترچه حسابش، خیال ما را راحت میکند؛ انگار آیندهاش را پیشپرداخت کردهایم.»
پسانداز روزانه
پسانداز کردن روزانه یکی دیگر از روشهای پسانداز است که البته صبر و حوصله و استمرار و پشتکار زیادی میخواهد. رقم آن هم مهم است چون بسته به نرخ تورم، احتمالا هر روز آب میرود و ارزشش کمتر میشود! اما والدین دوست دارند هر طور شده، پساندازی هر چند کم، برای آیندهی بچههایشان فراهم کنند.
رقیه ۲۷ساله هم مادری است که دو پسر دارد و همسرش در یک سوپرمارکت کار میکند. او به پیشنهاد خواهرش، رویکرد متفاوتی را برای پسانداز فرزندان دوقلویش در پیش گرفته است؛ پسانداز روزانه، یادآور این مثل قدیمی است که میگوید قطره قطره جمع گردد، وانگهی دریا شود! رقیه در مورد شیوه کارش میگوید: «بچههایم ۵ماهه بودند که من و همسرم توافق کردیم برای پسرانم سهیل و سامان، هر روز ۵۰ هزار تومان کنار بگذاریم. امسال تولد ۴سالگی پسرهایم را جشن گرفتیم. این عادت کوچک، حالا پس از چند سال به رقم قابلتوجهی تبدیل شده است.»
رقیه با خنده ادامه میدهد: «انشالله که باز هم این رقم پسانداز، بالاتر برود. هدف ما این است که وقتی پسرهایم به سن کار یا ازدواج رسیدند، سرمایهای مناسب و به نسبت کافی، در دست داشته باشند تا بتوانند با تکیه بر آن، زندگی جدیدشان را شروع کنند.»
عشق تدریجی در قالب جهیزیه
بعضی پساندازها به شکل خرید وسایل و جهیزیه است. این نوع پسانداز معمولا برای دخترها است و از قدیم یک شیوهی سنتی و محبوب بین مادران و پدران بوده است. شاید در نگاه اول خرید وسایل پس از چند سال قدیمی به نظر برسد، اما این راهکار یک روش دوراندیشی و آیندهنگری نسل قدیم برای اطمینان از آسایش دخترشان بوده است! امروزه هم با توجه به گران شدن روزانهی قیمت وسایل و لوازم خانگی، این شیوه هنوز هم میتواند یکی از گزینههای خوب برای آیندهی دختران باشد.
سحر، ۴۲ساله و خانهدار است، او دختری ۱۲ساله به نام زهره دارد که کارش در موسیقی عالی است. همسرش هم چند سالی میشود که در پاساژ سیتیسنتر قشم مغازه لوازم آرایشی دارد و در آنجا مشغول به کار است. او فکر میکند که خرید جهیزیه برای دخترش آن هم بهتازگی، میتواند شیوهی مناسبی برای پسانداز آینده دخترش باشد! سحر این پسانداز را اینطور توضیح میدهد: «در توانمان نیست که کل جهیزیه زهره را یکجا بخریم و نمیخواهم وقتی دخترم به خانه خودش رفت، حس کمبود کند. هر زمان پولی در دستمان بود وسیلهای را که قیمت مناسبی دارد میخریم. تا به حال سرویس قابلمه، پارچ و لیوان، چرخگوشت و اجاق گاز را خریدهام که این خریدها ذرهای از عشق مادریم را نشان میدهند.»
سرمایهگذاری با طلا
امروزه خرید طلا به یکی از شیوههای رایج و اصلی پسانداز تبدیل شده است. طلا هیچ وقت از قیمت نمیافتد و یکی از سرمایههای امن و کارآمد است که بسیاری از والدین برای تامین بخشی از آیندهی فرزندشان انتخاب میکنند.
نسرین ۳۳ساله و شاغل است. او یک پسر ۱۴ساله دارد که تکفرزند است و مبنای پساندازش را خرید سکه گذاشته است. او میگوید: «من و همسرم مجید که کارمند بانک است، هر زمان حقوق یا اضافهکاری بیشتری میگرفتیم؛ ربع سکه یا نیم سکهای میخریدیم. حدود سه سالی است که این کار را انجام میدهیم. پسرم امید ۱۴ساله است: امیدوارم این سکهها بتواند در آینده بخشی از هزینههای دامادیاش را تامین کند.»
خرید طلا به شکل سکه یا انواع آن هم از قدیم بین مردم برای پسانداز و سرمایهگذاری رایج بوده است و هنوز هم یک شیوهی محبوب است. این مادر با لبخند میگوید: «تصمیم ما از همان ابتدا این بود که سکهها را به عنوان پسانداز، برای پسرم نگه داریم؛ اما اگر روزی به پولش احتیاج پیدا کردیم، شاید آنها را فروختیم.»
بهترین پسانداز توکل بر خداست
برخی از والدین هم پسانداز خاصی برای فرزندشان ندارند. این تصمیم میتواند به اجبار شرایط محدودیت مالی خود والدین و میزان درآمد آنها باشد؛ یا نوعی ایمان قلبی به کرم و لطف خداوند که آیندهی فرزندانشان را به دست او میسپارند. از بین انواع پسانداز، این تصمیم در نگاه اول خیلی ساده به نظر میرسد، اما اگر عمیقتر نگاه کنیم، در واقع سختترین تصمیم و انتخاب است؛ چون در روزگاری زندگی میکنیم که پول و سرمایهی مالی خیلی جاها حرف اول را میزند و نداشتن پسانداز ترسناک به نظر میرسد.
به سراغ یک مادر خانهدار دیگر میرویم. این خانواده دو فرزند دارند؛ فاطمه ۱۵ساله و حسن ۱۱ساله است. مهناز، مادر خانواده؛ رویکردی کاملاً متفاوت نسبت به سایر خانوادهها دارد. او میگوید: «خدا بزرگ است و انشاالله روزی بچههایم، فاطمه و حسن را میدهد؛ به قول گراشیها؛ دوتا کِرِنگ که بِشتَر مونی! تلاش اصلی ما بر تربیت صحیح آنهاست و اینکه فرزندانم بتوانند قناعت را یاد بگیرند؛ وگرنه زندگیشان را که باید خودشان بتوانند بسازند! به نظر ما این نوع تربیت مهمتر از هر سرمایه مالی است؛ ما فکر میکنیم بهترین سرمایه توکل کردن بر خداوند است.»
زیرخاکی: پساندازی برای یک قرن بعد
آخرین روایت این گزارش، کمی طنز و شوخ است. زیرخاکی به عنوان شیوهای از پسانداز، حکایت این روایت است؛ اما سالیان سال و شاید حداقل یک قرن باید بگذرد تا یک سکه یا وسیله تبدیل به زیرخاکی شود و ارزش مادی زیادی پیدا کند و بتوان به آن گفت «زیرخاکی» و به ارزش مادی آن تکیه کرد.
زهرا ۳۹ساله، راوی این بخش از گزارش است. او دو پسر ۲۱ ساله و ۱۶ ساله دارد؛ داستان او هم مشابه با سکههای نسرین است. او میگوید: «چندین سال سکههای فلزی را در قلک جمع میکردم، نه برای پسانداز؛ بلکه با این امید که بعد از ۲۰ یا ۳۰ سال، قدمت پیدا کنند. اتفاقاً همان زمان در حال ساختن خانه جدیدمان بودیم. یک روز صبح من و خواهرم نرگس سریعتر از کارگرها به حیاط رفتیم، یک گودال کوچک کندیم، قلک را در گودال گذاشتیم و رویش را کاملاً با خاک پوشاندیم. امروز، وقتی خاطره آن روز برایمان زنده میشود، با خودم میگویم آن سکهها واقعاً قدمت زیادی دارند؛ قدمتی که نه تنها با گذر سالها، بلکه با یادآوری آن راز شیرین مشترک زیر نور آفتاب حیاط معنا پیدا میکند.»
شما چطور پسانداز میکنید؟
پسانداز کردن فقط مختص والدین نیست. والدین میتوانند در کنار اینکه خودشان پساندازی برای فرزندشان فراهم و آن را ذخیره میکنند، آن را به عنوان بخشی از سواد مالی به بچههایشان هم یاد بدهند. پسانداز کردن لزوما به معنای پسانداز پول هم نیست؛ بلکه میتواند به معنای صرفهجویی در خرج کردن هم باشد. مثلا میتوانیم به بچهها یاد بدهیم که چطور از وسایل قدیمیشان دوباره استفاده کنند؛ یا از برخی وسایل به طور مشترک با خواهر یا برادرشان استفاده کنند؛ اگرچه با توجه به تورم اقتصادی امروز، برای بسیاری از خانوادهها چارهای هم جز این نیست و بسیاری از ما هم از وسایل قدیمی دوباره استفاده میکنیم.
در نهایت سرمایهگذاری و یا شیوههای پسانداز برای فرزندان نظری شخصی است، هرچند که این شیوه باید با توجه به شرایط امروز انتخاب بشود؛ تا برداشت پساندازها در فردا و فرداهای بعد، مطمئنتر صورت گیرد.
حالا نوبت شماست که با توجه به شیوههایی که در این گزارش مرور شد، بگویید که به عنوان والدین کدام روش پسانداز را برای تامین آینده فرزندتان مناسبتر و قابل اطمینانتر میدانید؟


