هفت‌برکه: اظهارات رییس سازمان نظام پزشکی کشور در مورد وضعیت آموزش پزشکی در دانشکده‌های لار، گراش و چند شهر دیگر، موجی از واکنش را در این دو شهرستان برانگیخت. ابتدا علاالدین بروجردی، نماینده مردم در مجلس، در نطق میان‌دستور خود خواستار عذرخواهی رییس نظام پزشکی شد (خبر در هفت‌برکه).
روسای دو دانشکده علوم پزشکی لارستان و گراش نیز در یک جوابیه مشترک، سخنان رییس نظام پزشکی را نسنجیده خوانده‌اند و پس از تاکید بر ارزیابی‌های مستمر وزرات بهداشت از وضعیت این دانشکده‌ها، با مرور کارنامه‌ی رییس‌زاده و اشاره به ریاست دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی بقیهالله، پیکان انتقاد را به سمت خود او نشانه رفته‌اند.
رییس نظام پزشکی شهرستان گراش نیز در بیانیه‌ای، بر نقد منصفانه به جای تخریب تاکید کرده است.
طرح یک اختلاف قدیمی پشت تریبون
به گزارش سازمان نظام پزشکی، محمد رئیس‌زاده، رییس این سازمان، روز چهارشنبه ۶ آبان ۱۴۰۵ در سی و پنجمین کنگره انجمن علمی چشم‌پزشکی ایران در مرکز همایش‌های رازی، در سخنرانی‌اش گفت: «کیفیت آموزش پزشکی، خط قرمز سلامت مردم است؛ دانشکده‌های فاقد حداقل استاندارد باید تعطیل شوند.»
رییس‌زاده با اشاره‌ی مستقیم به دانشکده‌های جدید پزشکی در لارستان، گراش، مراغه، سراب و بهبهان، وضعیت آموزش در این دانشکده‌ها را «شرم تاریخ پزشکی کشور» خواند و گفت: «ما پزشکی کشور با این تاریخ عظیم را در این دانشکده‌ها به خاک سیاه می‌نشانیم. تربیت پزشک در این جور دانشکده‌ها ظلم به مردم است. [باعث] ایجاد درمان القایی است؛ ایجاد کامپلیکیشن و عوارض است. ایجاد جوان بیکاری است که مهاجرت می‌کند.» او در ادامه گفت: «من به جد معتقدم و گفته‌ام به معاونت آموزش و پژوهش ما باید برود وضعیت این هفت دانشکده نوپا را که در دولت قبلی مجوز گرفته‌اند، ارزیابی کنند و اگر با حداقل استانداردها تطابق نداشتند، با جرات و شهامت باید این دانشکده‌ها تعطیل شوند.»
شاید بتوان ریشه‌ی این برخورد تند را در دعوای قدیمی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با سازمان نظام پزشکی کشور در مورد افزایش ظرفیت دانشجوی دکتری در دانشگاه‌ها پیدا کرد. در یک طرف، طیفی از مدیران و پزشکان اعتقاد دارند برای جبران کمبود پزشک در کشور بخصوص در مناطق دور از مرکز و همچنین ارتقای عدالت آموزشی، باید ظرفیت ورودی دانشگاه‌های علوم پزشکی بالاتر برود. در طرف دیگر، طیفی از پزشکان قرار دارند که اعتقاد دارند افزایش ظرفیت باعث کاهش کیفیت آموزش پزشکی می‌شود.
بگذارید پرونده‌ای را باز کنیم که…
در پاسخ به سخنان تند رییس نظام پزشکی، روسای دو دانشکده علوم پزشکی لارستان و گراش جوابیه‌ی مشترکی را امضا کردند که با شعر «هر کسی را بهر کاری ساختند» شروع می‌شود. آنها در این جوابیه تاکید کرده‌اند که ارزیابیِ مد نظر محمد رییس‌زاده، همین حالا هم از طرف وزارتخانه وجود دارد و به طور مداوم صورت می‌گیرد. آنها درخواست مهاجرت را هم متوجه دانشکده‌های نوپا نمی‌دانند و این لحن صحبت را باعث قربانی شدن دانشجوها دانسته‌اند.
اما شاید تیزترین بخش جوابیه، اشاره به سوابق رییس سازمان نظام پزشکی و مرور پرونده‌ی او باشد. در این جوابیه، به مسئولیت ده‌ساله‌ی او در سازمان بسیج جامعه پزشکی کشور اشاره شده است، اما نکته‌ی مهم‌تر، ریاست رییس‌زاده بر دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی بقیهالله است؛ دانشکده‌ای که حضور «پزشکان سهمیه‌ای» در آن بسیار برجسته است. گویی روسای دو دانشکده به صورت سربسته و غیرمستقیم، رییس‌زاده را به رسیدگی و اعتراض به وضعیت «سهمیه‌ها» در آموزش پزشکی فرا خوانده‌اند.
این جوابیه در بخش تند دیگری به سابقه‌ی ارزیابی از دانشکده‌ی علوم پزشکی بقیهالله در زمان تصدی رییس‌زاده نیز اشاره کرده است: «در همان روزهایی که دکتر رییس‌زاده مسئولیت دانشکده را بر دوش داشتند، ارزیابان به آن دانشکده تأیید صلاحیت ۲ ساله دادند.»
متن کامل جوابیه مشترک دانشکده‌های علوم پزشکی لارستان و گراش
«هر کسی را بهر کاری ساختند، میل آن را در دلش انداختند». مولانا این را وقتی گفت که هنوز نه آیین‌نامه‌ی اعتباربخشی بود، نه شورای گسترش و نه گروه ارزیابان. اما انگار همه‌ی آنها را به نحوی در هر زمینه ای از پیش دیده بود.
جراحی که سال‌ها دست‌هایش بر تن بیمار امانت بوده، حرمتی دارد که کسی انکارش نمی‌کند. اما تیغ جراحی را به اتاق عمل می‌برند، نه به جلسه‌ی ارزیابی. و آنکه در اتاق عمل استاد است، الزاماً پشت میز ارزیابان ننشسته . به قول خواجه، «هر سخن وقتی و هر نکته مکانی دارد.» پرسش این است که این سخن، که حکم تعطیلی چند دانشکده بود، به کدام مکان تعلق داشت؟
وقتی پزشکی که هیچ نقشی در اعتباربخشی ندارد، پشت تریبون از «شرم تاریخ پزشکی» و «به خاک سیاه نشاندن» می‌گوید، سؤال این است: این حکم را کدام بازدید، کدام سند و کدام ارزیابی امضا کرده؟ دانشکده‌هایی که اسمشان با این تعبیرها برده شد، فرآیند قانونی را طی کرده‌اند. این جوابیه با احترام به جایگاه ایشان نوشته شده، لکن با صراحت کامل. چراکه کیفیت آموزش پزشکی را ارزیاب با سند می‌سنجد، نه تریبون با تعبیر.
ارزیابی همین حالا هم وجود دارد
اگر قرار بود دانشکده‌ای ارزیابی شود، قانون راهش را روشن کرده است: ارزیابی درونی، بازدید گروه ارزیابان منتخب وزارت بهداشت، رأی کمیته‌ی اعتباربخشی، و تصویب شورای گسترش. در هیچ‌کدام از این حلقه‌ها، نام صندلی‌ای برای تریبون‌های بیرون نیست. با این حال، گاهی کسی که در این زنجیره جایی ندارد، محکمتر از خود زنجیره حکم می‌دهد. این هم یکی از شگفتی‌های روزگار است.
فرمودید معاونت آموزشی باید برود وضعیت این دانشکده‌ها را ببیند. آقای دکتر، این کار سال‌هاست قانون است. آیین‌نامه‌ی اعتباربخشی مصوب ۱۳ تیر ۱۴۰۳ و استانداردهای جدید هم اردیبهشت ۱۴۰۴ ابلاغ شد و دور سوم اعتباربخشی بر پایه‌ی آنها آغاز شده است. پس مسئله «نبودِ ارزیابی» نیست.
«تعطیل کنید» حرف مسئول نیست.
در این آیین‌نامه، مرجع مجوز و تأیید صلاحیت وزارت بهداشت است و نظام پزشکی در این زنجیره جایگاه قانونی ندارد. جنابعالی هم به نقل از خودتان مسئولیت اعتباربخشی ندارید.
تأیید صلاحیت توسط ارزیابان می‌تواند از ۱ تا ۶ سال باشد و دانشگاه‌های بزرگ هم در آغاز راه تأییدیه‌ی یک‌ساله گرفته‌اند. لارستان و گراش مجوز راه‌اندازی دارند، در همه‌ی ادوار تأیید صلاحیت گرفته‌اند و تفاهم‌نامه‌ی همکاری با علوم پزشکی شیراز که قطب بلامنازعی در پزشکی کشور است را دارند. بگذارید پرونده‌ای را باز کنیم که از همه آشناتر است. تنها دانشکده‌ای که گوینده از درون می‌شناسد، دانشکده‌ی پزشکی بقیهالله است، دانشگاهی با سابقه‌ی پذیرش دانشجو از سال ۱۳۷۱. در سال ۱۳۹۹، یعنی در همان روزهایی که دکتر رییس زاده مسئولیت دانشکده را بر دوش داشتند، ارزیابان به آن دانشکده تأیید صلاحیت ۲ ساله دادند. کسی آن روز از «شرم تاریخ پزشکی» و «خاک سیاه» نگفت. ارزیابان کارشان را کردند و دانشکده کارش را. پس اگر ارزیابان اینچنین با دقت و وسواس ارزیابی می کنند که به چنین دانشگاهی صلاحیت دوساله داده اند، مطمئنا دانشکده هایی چون لارستان و گراش را هم با همان دقت سنجیده اند. همان ترازو و شاخصی که برای باسابقه‌ترین‌ها خم نشد، حتماً برای دانشکده‌های نوپا هم خم نشده است.
آمار مهاجرت، دانشکده‌های نوپا را متهم نمی‌کند.
فرمودید درخواست «گود استندینگ» (گواهی لازم برای مهاجرت پزشکان) در ۱۴۰۴ نسبت به ۱۴۰۳ چهارده درصد رشد کرده و آن را به پای این دانشکده‌های نوپا نوشتید. حساب ساده است: پزشکی عمومی دوره‌ای هفت‌ساله است و دانشکده‌ای که از ۱۴۰۱ پذیرش گرفته هنوز فارغ‌التحصیل عمومی ندارد. آنها که امروز می‌روند، فارغ‌التحصیلان همین دانشگاه‌های شناخته‌شده‌اند. مهاجرت پزشکان به معیشت، امنیت شغلی و سیاست‌گذاری برمی‌گردد، نه دانشکده‌ای که هنوز دانشجویش را پزشک نکرده.گردن مسگران شوشتری را بابت گناه آهنگران بلخی نزنید!
قربانی این لحن، دانشجوست.
دانشجوی این دانشکده‌ها فرزند همین مردم است. با کنکور و زحمت وارد شده و سال‌هاست درس می‌خواند. وقتی عالی‌ترین مقام صنفی پزشکان می‌گوید «به خاک سیاه نشاندن»، قبل از وزارت و ارزیابان، همین جوان‌ها را داغ‌دار می‌کند. اگر دغدغه‌ی کیفیت جدی است، راهش مطالبه‌ی ارزیابی شفاف و انتشار نتایج است، نه تخریب عمومی.
تا مرد سخن نگفته باشد، عیب و هنرش نهفته باشد
جناب آقای دکتر رئیس‌زاده، شما در سخنانتان از «شرم تاریخ پزشکی کشور» و «به خاک سیاه نشاندن پزشکی» گفتید. اما شرم واقعی، قضاوت قطعی درباره‌ی دانشکده‌هایی است که نه بازدیدکننده بوده، نه مستندی دیده و نه جایگاه قانونی ارزیابی مراکز علمی ذکر شده، با شما بوده. این واژه ای که بر زبان راندید بر سر چه کسی فرودآمد؟، دانشجویی که شب ها بیدارمانده، کنکور را پشت سر گذاشته و به امیدی پا به عرصه پزشکی نهاده. تیر را به سمت دانشکده انداختید اما بر سینه دانشجو نشست. و گاهی خاموشی، ارزشمندترین گفتار است.
شایسته است برای شناخت بهتر لارستان و گراش اتفاقا از همان دکتر شهریاری که خطابش کردید بپرسید که از نزدیک لارستان و گراش و ظرفیت ها و همت های والای خیران و تلاش مسئولان آن را دیده و مورد تمجید قرار داده است.
خطاب به شمایی می گویم که زمانی عهده دار مسئولیت بسیج جامعه پزشکی کشور بوده اید. خداوند در سوره آل عمران می فرماید:
هَا أَنْتُمْ هَؤُلَاءِ حَاجَجْتُمْ فِیمَا لَکُمْ بِهِ عِلْمٌ فَلِمَ تُحَاجُّونَ فِیمَا لَیْسَ لَکُمْ بِهِ عِلْمٌ وَاللَّهُ یَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ
آگاه باشید! شما کسانی هستید که درباره آنچه به آن آگاهی داشتید مجادله و ستیز کردید، پس چرا درباره آنچه به آن آگاهی ندارید مجادله و ستیز می کنید؟! و خدا می داند و شما نمی دانید.
در پایان، برادر بزرگوار لازم به یادآوری است که «ندانسته سخن گفتن، از ندانستن خطرناک‌تر است.»
دکتر روح‌الله کریمی و دکتر مهدی محسن‌زاده
رئیس دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی لارستان و رئیس دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گراش
بیانیه سازمان نظام پزشکی شهرستان گراش
در دفاع از شأن مراکز آموزش عالی و سرمایه‌های علمی و انسانی کشور
بسمه تعالی
در پی اظهارات اخیر ریاست محترم کل سازمان نظام پزشکی کشور در خصوص برخی مراکز آموزشی و دانشگاهی علوم پزشکی، سازمان نظام پزشکی شهرستان گراش ضمن تأکید بر ضرورت ارتقای کیفیت آموزش پزشکی، رعایت استانداردهای علمی و اصلاح کاستی‌های موجود، لازم می‌داند نکاتی را از منظر مسئولیت حرفه‌ای و اجتماعی خود یادآور شود.
بی‌تردید، هیچ مجموعه علمی و آموزشی عاری از نقص و کاستی نیست. مراکز معتبر دانشگاهی و علمی کشور نیز در آغاز مسیر فعالیت خود با محدودیت‌ها و مشکلات متعددی مواجه بوده‌اند و آنچه امروز به‌عنوان دستاورد علمی و آموزشی شاهد آن هستیم، حاصل سال‌ها تلاش، سرمایه‌گذاری، مطالعه، پژوهش و مجاهدت علمی استادان، مدیران، کارکنان و خیرین نیک‌اندیش است.
بخش قابل‌توجهی از زیرساخت‌های آموزشی و درمانی کشور، به‌ویژه در مناطق کمتر برخوردار، مرهون همت والای خیرین و سرمایه‌های مردمی است؛ انسان‌های بزرگواری که گاه بخش عظیمی از دارایی و عمر خود را برای اعتلای علم، توسعه آموزش پزشکی و ارتقای سلامت جامعه صرف کرده‌اند.
از این‌رو، شایسته نیست دستاورد چنین تلاش‌های ارزشمندی، بدون در نظر گرفتن شرایط، ظرفیت‌ها و مسیر طی‌شده، با ادبیاتی تخریبی و تعابیری که موجب خدشه‌دار شدن اعتبار مراکز علمی و دلسردی سرمایه‌گذاران و خیرین می‌شود، در معرض قضاوت افکار عمومی قرار گیرد.
ما معتقدیم نقد عملکرد مراکز آموزشی ضروری است، اما تخریب دستاوردهای علمی و زیر سؤال بردن تلاش‌های صورت‌گرفته، راه اصلاح و پیشرفت نیست.
از سوی دیگر، کشور عزیزمان ایران از ظرفیت‌های ارزشمند انسانی، علمی و تخصصی برخوردار است. با این وجود، هنوز شمار زیادی از جوانان مستعد و علاقه‌مند، پشت سد ورود به رشته‌های علوم پزشکی باقی مانده‌اند و بسیاری از مناطق کشور نیز همچنان با کمبود نیروی متخصص و امکانات آموزشی و درمانی مواجه‌اند.
در چنین شرایطی، این پرسش اساسی مطرح است که آیا تمامی مشکلات موجود را باید به عملکرد مراکز آموزشی نسبت داد؟ آیا سیاست‌گذاری‌ها، قوانین، مقررات و شیوه‌های مدیریتی نیز در شکل‌گیری وضعیت کنونی سهمی ندارند؟
به باور ما، پیش از آنکه مراکز آموزشی و دانشگاهی را مورد سرزنش قرار دهیم، ضروری است نظام تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری حوزه سلامت و آموزش پزشکی نیز با نگاهی کارشناسی، منصفانه و مسئولانه مورد بازنگری قرار گیرد.
اگر از وضعیت موجود نگرانیم، باید به دنبال اصلاح ریشه‌های آن باشیم، نه تخریب حاصل سال‌ها تلاش و سرمایه‌گذاری.
سازمان نظام پزشکی شهرستان گراش ضمن حمایت از ارتقای استانداردهای آموزش پزشکی، بر این باور است که توسعه متوازن مراکز آموزشی، اصلاح قوانین و مقررات غیرکارشناسی، بهره‌گیری از ظرفیت استادان و نخبگان، حمایت از خیرین و سرمایه‌گذاران حوزه سلامت و ایجاد فرصت‌های عادلانه برای جوانان مستعد، باید در اولویت برنامه‌ریزی‌های کلان کشور قرار گیرد.
امروز بیش از هر زمان دیگری به همدلی، هم‌افزایی، نقد منصفانه و مدیریت خردمندانه نیاز داریم.
بیایید به‌جای تخریب آنچه با زحمت ساخته شده است، برای اصلاح کاستی‌ها و اعتلای آنچه داریم، همت کنیم.
نقد سازنده، زمینه‌ساز پیشرفت است؛ اما تخریب سرمایه‌های علمی و اجتماعی کشور، کمکی به آینده آموزش و سلامت ایران نخواهد کرد.
با احترام
سازمان نظام پزشکی شهرستان گراش
دکتر عبدالحسین ایزدی
