هفت‌برکه: زور سیل زیاد است و باید آماده بود و با هشدارهای زودهنگام هواشناسان برای بارش‌های سنگین در پاییز و زمستان امسال، شهرداری، امور آب، ستاد بحران و بخش خصوصی برای لایروبی مسیل‌ها و رودخانه‌ها و بهسازی مسیرهای عبور سبلاب، شتابان در حال کار هستند.
هفت‌برکه برای پیگیری این موضوع به سراغ شهرداری، اداره امور آب و فرمانداری رفت کارهایی مانند لایروبی مسیرها در حال انجام است و شهردار به شهروندان اطمینان می‌دهد که برای شرایط بحرانی آمادگی دارند. اما در صحبت‌ها مشخص می‌شود مسئولیت کارهای زیرساختی مانند دیوارچینی و تغییر مسیرهای سیلاب به سمت محمدآباد، بین ادارات پاسکاری می‌شود!
در هفته دوم مهرماه ۱۴۰۵ در رودخانه پئت مهمترین مسیل گراش، کارگران زحمتکش شهرداری در یک بخش و لودر و کامیون‌ها در بخش دیگری برای استقبال کم‌دردسر از سیل مشغول به‌کارند؛ تا پاییز و زمستان امسال، اگر تازه جنگ نشد، سیل را بتوان کنترل کرد!
جعفری: اولویت حفظ جان مردم است
مهندس محمدکاظم جعفری، معاون برنامه‌ریزی فرمانداری گراش؛ در یک گفتگوی تلفنی، در مورد آخرین وضعیت لایروبی رودخانه پئت گفت: «برای لایروبی رودخانه پئت، بخش خصوصی آمده است. و اعلام آمادگی کرده است اگر سوخت را تامین کنیم کار را انجام دهد. قبلا بعضی‌ها می‌آمدند و خاک را می‌بردند. اما حالا بخش خصوصی با نظارت منابع آب کار لایروبی را انجام می‌دهد.»
یکی از نقاط حساس در سیلاب گراش جایی است که آب رودخانه پئت در محل موسوم به شاویی (شیب‌آبی) تقسیم می‌شود. این محل در دو سیلاب دی‌ماه ۱۴۰۰ و آذرماه ۱۴۰۴ تخریب شده است. جعفری می‌گوید: «برای بند هم مشارکت خود مردم و دستگاه‌ها لازم است و ما برای اعتباری تسهیل‌گر هستیم و بعضی از موارد هم سعی کرده‌ایم رایگان انجام شود. خود اهالی گفتند ما ۱۰۰ میلیون تومان داریم و آقای دانشور هم گفت سنگ می‌دهد و باید کم‌کم شروع کنیم.»
معاون فرماندار گراش گفت: «برای لایروبی جاهایی که به حریم رودخانه تجاوز شده، قرار است از انتهای خیابان آبیاری شروع کنند و به سمت رودخانه بروند. از پایین شروع کنیم با افزایش سرعت آب باعث می‌شود سطح آب کمتر بالا بیاید.»
در صورت سیل دوباره تکلیف محمد آیاد و سلطان آباد چه خواهد شد؟ جعفری می‌گوید: «این دو روستا به شدت در خطر سیلاب است، اراضی مستثنیات شخصی است و هیچ کس هم راضی نمی‌شود پای کار بیاید و مشارکت کند. اولویت ما حفظ جان مردم است و بعد محصولات کشاورزی.»
شهردار: اعتبار مستقیما به امور آب برای بهسازی‌ها تعلق می‌گیرد
با شهردار گراش و رییس شورا در فرصت بازدید از خیابان ساحلی و رودخانه پئت گفتگو می‌کنیم. مهندس مهدی حلیمی، شهردار گراش؛ در مورد وظایف این نهاد در آماده‌باش و اقدامات پیشگیرانه و عملیاتی، برای سیل احتمالی گفت: «شهرداری برای لایروبی تمام کانال‌های سطح شهر اقدام کرده و جای هیچ نگرانی نیست و انشاالله در هر شدت بارانی هم باشد، این موضوع را خودمان رصد می‌کنیم، تا هیچ مشکلی پیش نیاید.»
علیرضا دانشور از لایروبی مسیرها سیل در همه مناطق شهر گفت: «البته لایروبی به رودخانه پئت خلاصه نشده است. الان حدود ده روز است که نیروهای امور بحران و شهرداری در خیابان کربلا، تا بازارچه انجام داده‌اند تا به رودخانه‌ی اصلی برسد.»
شهرداری می‌گوید اعتبار برای دیوارچینی و بهسازی مستقیما به خود امور آب تعلق می‌گیرد؛ اما شهرداری تا حد امکان، برای رفع خطر آماده است. حلیمی گفت: «اعلام کردند که هزینه و اعتبار را به اداره امور آب می‌دهند؛ چون رودخانه‌ها متولی آن امور آب است و آن هزینه را به آنها می‌دهند و باید خودشان هزینه‌ی دیوارچینی را انجام دهند؛ به همین خاطر یکی دو سالی است این اعتبارات از ما گرفته شده و مستقیما به اداره امور آب تعلق می‌گیرد.»
شهردار می‌گوید در سیل‌های گذشت از ستاد مدیریت بحران بودجه‌ای به شهرداری اختصاص داده نشده است: «مدیریت بحران تا حالا چیزی به ما نداده‌اند. در سیل قبلی هم به ما پرداخت نشده. شاید تصویب کنند به دلیل خسارت‌های وارده و ما اعلام هم کردیم، ولی یک ریال در این خصوص تاکنون به ما پرداخت نشده. موارد خیلی ضروری باشد و ببینیم واقعا حادثه‌خیز است؛ اگرچه جزو مسئولیت امور آب است، ما بعضا خودمان یک اعتباری از درآمد شهرداری می‌گذاریم. به عنوان نمونه در کنار درمانگاه شماره ۲ بلوار سعادت دیدیم درمانگاه در خطر است، دیوار پشت آن را داریم کار می‌کنیم، ولی اعتبارات از خودمان است. همچنین خیابان عاشورا.»
دانشور رییس شورای شهر گراش می‌گوید: «برای تعمیرات پل‌های مسیر به سمت محمدآباد، قرار است بودجه‌ای از سمت راه و شهرسازی تامین شود و هم پل زردرنگ و هم پل بعدی که بخشی از آن تخریب شده است تعمیر شود.»
شهردار برای حضور موثر شهرداری هر جا که لازم باشد، اطمینان داد و افزود: «با توجه به شرایط بحرانی درست است که متولی رودخانه‌ها امور آب است اما عملا دارید می‌بینید که در این حوزه اداره امور آب هیچ هزینه‌ای نکرده. فقط شاید حضور فیزیکی داشته. اما در بحث هزینه و اجرا شهرداری دارد انجام می‌دهد و قطعا ما در شرایط بحرانی هستیم و اینکه اعتبار به ما بدهند یا ندهند؛ ما هر جا لازم باشد ورود می‌کنیم.»
پل‌های غیرمجاز، موانع دیگر ایمنی رودخانه
رضا شریفی، که تازه همین تیرماه امسال، مدیر اداره امور آب شهرستان شده، خیلی زود کار سختی پیش روی خودش دارد. او نیز در این روزها در حال بازدید از نقاط حادثه‌خیز در نزدیکی رودخانه‌های گراش است. شریفی گفت: «رودخانه پئت یکی از رودخانه‌های اصلی شهر گراش است و دو روستا در کنار آن، محمدآباد و سلطان آباد؛ که به‌صورت غیرقانونی و بدون مجوز از آب منطقه‌ای ساخته شده طبق گزارش‌های رسیده موقع بارندگی تقریبا زیر آب می‌روند و مشکلاتی برای مردم به وجود آمده. رودخانه چندین سال است که لایروبی نشده. با همت شهرداری، خیرین و بخشی هم شرکت آب منطقه‌ای، هزینه‌ی لایروبی تامین شده. ما از پایین دست و خیابان آبیاری شروع کردیم تا به قسمت‌هایی که ناایمن هست برسیم.»
چیزی که در جریان این عملیات بیش از همه خودنمایی می‌کند، فقط گل‌ولای و انسداد مسیر رودخانه نیست؛ مجموعه‌ای از مشکلات قدیمی، از پل‌های غیرمجاز و ساخت‌وساز در حریم رودخانه گرفته، تا نامشخص بودن مسئولیت برخی محدوده‌ها، ایمنی مسیر را پیچیده‌تر کرده است. در شرایطی که بخشی از این موانع برای ادامه لایروبی باید جابه‌جا یا تخریب شوند، همکاری دستگاه‌ها و همراهی مالکان و ساکنان محلی به یکی از ضرورت‌های اصلی تبدیل شده است.
شریفی در مورد پل‌های متعدد غیرقانونی و آب‌اندازها بر روی مسیر رودخانه هم گفت: «یک سری پل‌ها هم در مسیر رودخانه است که به‌صورت غیرقانونی توسط افراد شخصی ساخته شده. ۱۴ پل و آب‌بند در این دو روستا و بر روی خود رودخانه پئت احداث شده که هیچ کدام مجوز آب منطقه‌ای را ندارند. نامه هم به دادستانی و فرمانداری زده‌ایم که دستور تخریب آنها را بگیریم که دستور تخریب یکی از آنها را گرفته‌ایم. جاهایی می‌بینیم که پل‌هایی ساخته شده و اگر خراب کنیم مسیر دسترسی مردم را خراب کرده‌ایم و این هم دستور دادستانی است که جابه‌جایی می‌خواهد و از طریق مراجع قضایی باید پیگیری شود.
بر خلاف نظر شهردار، اداره امور آب می‌گوید جداره‌سازی در رودخانه‌های سطح شهر با شهرداری است.
او در مورد مقسم اصلی که به سمت این دو روستا می‌رود و در سیل می‌تواند سیل زیادی روانه‌ی این دو روستا کند، گفت: «در این قسمت دیواره ریزش کرده استبا کمک خیرین، شهردای و آقای دانشور که سنگ‌شکن‌شان دارند قرار است یک سری سنگ به ما بدهند و اگر بشود فعلا با سنگ و خاک آنجا را ببندیم و اگر خیرین و خود شهرداری بتواند اقدام کند با استفاده از سیمان و بلوک بهسازی بکند، بهتر می‌شود.»
محمدآباد و سلطان‌آباد، برای کی؟
کدام نهاد باید به دو روستای محمدآباد و سلطان‌آباد، برای اقدامات پیشگیرانه بارشی رسیدگی کند؟ شهرداری می‌گوید چون در داخل محدوده‌ی شهری خدماتی نیست، نمی‌تواند به آنجا خدمات بدهد. شریفی اما در پاسخ گفت: «شهرداری دارند همکاری می‌کنند. اگر روستا هست با دهیاری و اگر شهر است با شهرداری. آب منطقه‌ای بیرون از روستا و شهر است. این دو بخش چون از اول مجوز نداشتند، کسی گردن نمی‌گیرد!»
آیا آب منطقه‌ای بودجه‌ای برای این موارد دارد یا بایستی صرفا از منابع دیگر و خیرین باشد؟ شریفی پاسخ داد: «از اداره کل قول داده‌اند که فعلا با ۳۰۰ میلیون موافقت کرده‌اند و هزینه‌کرد آن در آینده ببینیم چطور می‌شود.»
تردد غیرضروری در هنگام سیل، ممنوع!
توصیه آب منطقه‌ای در صورت بارندگی سنگین به مردم چیست؟ شریفی پاسخ داد: «اطلاعات هواشناسی یا از طریق فرمانداری و رسانه‌ها اطلاع داده می‌شود، و همه هم در جریان هستند که در پاییز قرار است به دلیل پدیده ال‌نینو، بارندگی خوبی داشته باشیم. مشکل ما این است که پل‌ها هیچ کدام ایمن نیست. حتی‌المقدور هیچ ترددی روی این پل‌ها نباشد. این دو روستا در دشت سیلابی است؛ خواه‌ناخواه، آب می‌آید. اگر بحران زیاد نباشد، رفت و آمدها را کم کنند. بستگی به دامنه بحران دارد و اگر اتفاقات زیادی بود مجبور به تخلیه هستند.»
اگر مردم جایی دیدند، مسیر آب مسدود یا تخریب شده، شیوه اطلاع‌رسانی به امور آب به چه صورت است؟ شریفی در پاسخ گفت: «ما اخطاریه می‌دهیم و ساخت‌وسازهای زیادی هم در حریم رودخانه اتفاق افتاده، اما متاسفانه این ساخت‌وسازها اغلب از قدیم بوده و تخریب‌شان کمی سخت است.»
مسیل‌ها و رودخانه‌های در مسیر شهر، جداره‌سازی و ایمن‌سازی با کدام سازمان است؟ شهرداری یا امور آب؟ شریفی رییس امور آب هم می‌گوید در این مورد ابهام وجود دارد: «در محدوده شهر، کلا لایروبی و بهسازی مسیر رودخانه‌ها با شهرداری است و بازدید کرده‌ام و خوشبختانه دارند انجام می‌دهند. داخل شهر با خود شهرداری است و بیرون از شهر با آب منطقه‌ای. تا محل مقسم، در حریم شهری نیز اختلاف است و مشخص نشده، اما باید دست‌به‌دست هم بدهیم تا این مشکل یک جوری حل بشود.»
«انشالله رَحمتُش بی‌زحمت بِه، اما …»
چالش‌های پیش روی شهرداری، امور آبفا و ستاد بحران، برای جلوگیری از سیل احتمالی، فقط مختص گراش نیست. نهاد مسئول رسیدگی نامشخص و میزان مسئولیت‌ها غیرشفاف است. تخریب ساخت‌وسازهای حریم رودخانه و پل‌ها سخت است و زمانِ کم، حل و فصل ریشه‌ای این مشکلات را سخت کرده است.
سلطان‌آباد و محمدآباد هم که بالاخره قانونی یا غیرقانونی، مردم دارند زندگی‌شان را می‌کنند و بهتر است و جز تعامل دستگاه‌ها و ما مردم چاره‌ای وجود ندارد.
