علی گلوانی – کارآموز کانون وکلای دادگستری مرکز:
دفتر وکالت، یک روز شلوغ
آقای رضایی، صاحب یک واحد مسکونی، با چهرهای عصبانی وارد دفتر وکالت شد. او چند ماه پیش خانهاش را اجاره داده بود، اما حالا فهمیده بود سرش کلاه رفته است.
گفتم: «بفرمایید دقیقا چه شده آقای رضایی.»
آقای رضایی نفس عمیقی کشید و شروع کرد: «من یک خانه داشتم. یک نفر به نام آقای کریمی آمد و گفت من رئیس هیأت مدیره یک شرکت معروف هستم و میخواهم خانه را برای شرکت اجاره کنم. یک چک مدتدار به مبلغ اجارهی سالانه به من داد که مهر شرکت را داشت و خودش هم پشتش را به عنوان ضامن امضا کرده بود. چک در سامانه صیاد هم ثبت و تأیید شده بود. من هم خانه را تحویل دادم. اما وقتی چک را به بانک بردم، گفتند نه پول دارد و نه امضایش با امضای مجاز شرکت مطابقت میکند. بعد فهمیدم آقای کریمی اصلاً هیچ سمتی در شرکت نداشته و حق امضا نداشته است. حالا چکار کنم؟ آیا شرکت مسئول است؟»
از او پرسیدم: «آقای رضایی، این سؤال خیلی مهمی است. جوابش بستگی دارد به اینکه شرکت چه نوع شرکتی بوده و آقای کریمی چه سمتی در آن داشته است. بگذارید کامل توضیح دهم.»
ضمانت شرکت: چه زمانی شرکت باید جواب بدهد و چه زمانی نه؟
نکته کلیدی: شرکتها انواع مختلفی دارند و هر کدام قوانین خاص خودشان را برای مسئولیت و امضا دارند. پس نمیشود یک نسخه برای همه پیچید. اما:
۱. اصل کلی این است که شرکت، یک شخصیت حقوقی جداگانه است. شرکت مثل یک شخص مستقل است. هر کسی نمیتواند به اسم شرکت چک بکشد یا قرارداد ببندد. فقط کسانی که قانوناً حق دارند، میتوانند این کار را بکنند.
۲. چک جعلی یعنی چه؟ چک جعلی یعنی چکی که توسط کسی صادر شده که حق صدور آن را نداشته است. مثل اینکه من بروم چکی به اسم شما امضا کنم. این چک ارزش قانونی ندارد.
۳. اگر آقای کریمی هیچ سمتی نداشت، در این صورت، شرکت هیچ مسئولیتی ندارد. آقای کریمی مثل یک آدم عادی است که چک جعلی صادر کرده است. شما باید از خودش شکایت کنید، نه از شرکت.
۴. اگر آقای کریمی سمت داشت اما حق امضا نداشت (مثلاً فرض کنید آقای کریمی واقعاً رئیس هیأت مدیره بود، اما در اساسنامه شرکت قید شده که چک باید با امضای دو نفر صادر شود) در این صورت، چک او به تنهایی معتبر نیست و شرکت مسئول نیست.
۵. اگر آقای کریمی هم سمت داشت و هم حق امضا، در این صورت، شرکت مسئول است و باید پول چک را بدهد. شما میتوانید از شرکت شکایت کنید.
۶. نقش مهر شرکت: خیلیها فکر میکنند اگر چکی مهر شرکت را داشته باشد، یعنی شرکت مسئول است. اما این درست نیست. مهر شرکت به تنهایی کافی نیست. باید ببینیم چه کسی مهر را زده و آیا حق استفاده از مهر را داشته یا نه.
چند نکته مهم برای آقای رضایی
۱. اولین کار، استعلام است: از اداره ثبت شرکتها استعلام کنید که آقای کریمی واقعاً چه سمتی در شرکت داشته است. این استعلام را میتوانید از روزنامه رسمی شرکت یا از سامانه ثبت شرکتها بگیرید.
۲. اگر شرکت مسئول نبود: باید از خود آقای کریمی شکایت کنید. او مرتکب کلاهبرداری شده و باید هم به زندان برود و هم پولتان را پس بدهد.
۳. اگر شرکت مسئول بود: میتوانید از شرکت شکایت کنید و چک را از شرکت مطالبه کنید.
۴. نقش سامانه صیاد: ثبت چک در سامانه صیاد به این معنی نیست که چک حتماً معتبر است. صیاد فقط ثبت میکند، نه اینکه صحت امضا را تأیید کند.
در نهایت، با توجه به همهی این پیچیدگیها، باید این نکته را به یاد داشته باشید: اگر دانش حقوقی ندارید، باید حتما مشاوره حقوقی بگیرید و آگاهانه تصمیم بگیرید و ریسک اقدامات را در نظر بگیرید. بعضی وقتها ریسک کردن و جسارت داشتن خوب است و حسن تلقی میشود، ولی در این مواقع نیز باید آگاهانه تصمیم بگیرید و در مورد ریسک اقدام خود اطلاعات کافی داشته باشید.
