هفت‌برکه: در ستون «دادیاب»، علی گلوانی، کارآموز کانون وکلای دادگستری مرکز، موضوعات روزمره‌ی حقوقی را با زبانی ساده باز می‌کند و مباحث و راهکارهای قانونی آنها را توضیح می‌دهد.
داخلی / غروب / دفتر وکالت
«رضا»، جوان ۲۸ساله و مسئول یک کارگاه کوچک نجاری، صبح روز سه‌شنبه با عجله به دفتر دادگاه رفته بود. او هفته پیش در حین کار، به دلیل بی‌احتیاطی و عدم رعایت نکات ایمنی، باعث شده بود تکه‌ای چوب با سرعت زیاد پرتاب شود و به چشم یکی از شاگردانش برخورد کند. شاگرد دچار آسیب بینایی شده بود و پرونده به دادگاه کیفری ارجاع شده بود.
رضا که از هزینه‌های وکیل و پیچیدگی‌های دادگاه خسته شده بود، با خودش فکر کرده بود: «من که مقصر اصلی نیستم، شاگرد هم خودش حواسش پرت بود. حتماً قاضی می‌فهمد و دیه را خیلی کم می‌زند. من خودم می‌روم و توضیح می‌دهم.»
روز دادگاه که رسید، رضا بدون حضور وکیل و با اعتماد به نفس کاذب وارد جلسه شد. او سعی کرد با زبان ساده توضیح بدهد که چقدر پشیمان است و چقدر تلاش کرده که شاگردش درمان شود. قاضی با سردی به پرونده نگاه کرد و گفت: «با توجه به گزارش پزشکی قانونی و شهادت شهود، میزان تقصیر شما ۸ درصد تعیین می‌شود.»
رضا نفس راحتی کشید و با خوشحالی فکر کرد: «آخیش! فقط ۸ درصد دیه! یعنی حدود ۱۶۸ میلیون تومان. این را می‌توانم پرداخت کنم و کار تموم شد.»
اما جمله‌ی بعدی قاضی، مثل صاعقه رضا را از پا درآورد: «با توجه به اینکه میزان تقصیر کمتر از ۱۰ درصد دیه کامل است، طبق قانون، این حکم قطعی است و حق تجدیدنظرخواهی ندارید.»
رضا خشکش زد. ۱۶۸ میلیون تومان برای کسی که بدهی‌های سنگین داشت و کارگاهش هم در حال ورشکستگی بود، رقم کمی نبود. شاید چند ماه بعد، مجبور می‌شد کارگاهش را هم بفروشد تا بخشی از دیه را پرداخت کند. اما بدتر از آن، او دیگر هیچ راهی برای اعتراض نداشت، حتی اگر بعداً متوجه می‌شد که قاضی اشتباه کرده یا شرایط جدیدی پیش آمد.
اگر رضا فقط یک ساعت با یک وکیل مشورت کرده بود، شاید می‌توانست راه‌های دیگری را پیدا کند، یا حداقل مطمئن شود که آیا واقعاً حکم قطعی می‌شود یا نه. اما حالا، پشیمانی هیچ فایده‌ای نداشت.
وقتی «سکوت» یا «بی‌تجربگی» گران‌ترین هزینه را دارد
بسیاری از ما فکر می‌کنیم اگر در دادگاه حاضر بشویم و خودمان توضیح بدهیم، قاضی حتماً حق را به ما می‌دهد. اما در پرونده‌های دیه (مثل تصادفات رانندگی یا حوادث کارگاهی)، یک قانون جدید وجود دارد که خیلی‌ها از آن بی‌خبرند و می‌تواند برایشان گران تمام شود:
۱. قانون جدید: وقتی دیه کمتر از ۱۰ درصد شود، دیگر راهی برای اعتراض نیست! تا قبل از این، اگر قاضی حکمی می‌داد که دیه‌اش کمتر از ۱۰ درصد بود، باز هم می‌توانستیم به دادگاه تجدیدنظر برویم و درخواست بررسی مجدد بدهیم. اما قانون‌گذار اخیراً یک تغییر مهم ایجاد کرده است: «اگر میزان تقصیر شما کمتر از ۱۰ درصد دیه کامل (که در سال ۱۴۰۵ حدود ۲ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان است) تعیین شود، حکم قطعی می‌شود.» یعنی حتی اگر قاضی اشتباه کرده باشد یا شرایط جدیدی پیش آمده باشد، دیگر هیچ راهی برای اعتراض وجود ندارد.
مثال خطرناک: اگر در یک تصادف یا حادثه کارگاهی، تقصیر شما ۷ درصد یا ۸ درصد تشخیص داده شود، شما مجبورید حدود ۱۴۰ تا ۱۶۰ میلیون تومان (یا بیشتر) پرداخت کنید و دیگر نمی‌توانید هیچ اعتراضی بکنید.
۲. دادگاه صلح: جایی که ممکن است قاضی‌ها تجربه کافی نداشته باشند! بیشتر این پرونده‌های دیه (مثل تصادفات رانندگی یا حوادث کارگاهی) در دادگاه‌های صلح رسیدگی می‌شوند، نه دادگاه‌های کیفری تخصصی. تفاوت مهم این است که در دادگاه‌های کیفری، قاضی‌ها معمولاً سال‌ها تجربه دارند و آموزش‌های تخصصی دیده‌اند. اما در دادگاه‌های صلح، گاهی اوقات قضاتی که تجربه کافی ندارند یا حتی آموزش‌های لازم را کامل ندیدند، پرونده را بررسی می‌کنند. این قضات ممکن است با جزئیات فنی پرونده (مثل گزارش‌های پزشکی قانونی یا شرایط دقیق حادثه) به خوبی آشنا نباشند و به راحتی یک درصد تقصیر را تعیین کنند که برای شما گران تمام می‌شود.
۳. چرا مشورت با وکیل حیاتی است؟ اگر بدون وکیل و بدون آمادگی به دادگاه بروید:
- ممکن است نتوانید دلایل قانع‌کننده‌ای برای کاهش درصد تقصیر ارائه بدهید.
- ممکن است متوجه نشوید که حکم قطعی می‌شود و بعداً پشیمان بشوید.
- ممکن است نتوانید مدارک لازم را به درستی ارائه بدهید و قاضی با تجربه‌ی کم، به نفع شما تصمیم نگیرد.
راهکار درست چیست؟
- هرگز بدون وکیل به دادگاه نرو: حتی اگر فکر می‌کنی حق با توست. یک وکیل می‌تواند با ارائه مدارک و استدلال‌های فنی، درصد تقصیر را از ۸ درصد به ۱۲ درصد یا بیشتر برساند تا بتوانی به دادگاه تجدید نظر بروی.
- آمادگی کامل داشته باشید: قبل از جلسه دادگاه، تمام مدارک، گزارش‌ها و شواهد را آماده کنید.
- به قانون جدید آگاه باشید: بدانید که اگر حکم کمتر از ۱۰ درصد بشوذ، دیگر راهی برای اعتراض نیست. پس باید قبل از جلسه، همه چیز را طوری تنظیم کنید که این اتفاق نیفتد.
در پرونده‌های دیه، سکوت یا بی‌تجربگی می‌تواند سرنوشت شما را برای همیشه تغییر بدهد. اگر می‌خواهید از حقوقتان دفاع کنید، حتماً قبل از هر اقدامی با یک وکیل متخصص مشورت کنید؛ چون در این پرونده‌ها، هر درصدی که از تقصیر شما کم بشود، می‌تواند میلیون‌ها تومان تفاوت ایجاد کند و حتی راه اعتراض را باز یا بسته کند.
