هفت‌برکه: سال گذشته خبر تلاش سارقین آثار تاریخی برای نفوذ به پیرمکرم گراش در هفت‌برکه منتشر شد. این بار سارقین اقدام به تعرض به چارطاقی پیر پنهان لار کرده‌اند. این اتفاقات که در چند بقعه دیگر نیز تکرار شده است زنگ خطر حفاظت از آثار تاریخی را به صدا در آورده است و لزوم بازنگری در سازوکارهای حفاظتی این بناها- در صورتی که چنین ساز و کارهایی وجود داشته باشند- را نشان می‌دهد.
تونل‌زنی در مسجد حاج حسینا و پیرمُکَرم گراش
به گزارش هفت‌برکه، در حالی که ماجرای حفر تونل در مسجد حاج حسینا و پیرمُکَرم گراش در سال گذشته، هنوز در اذهان عمومی با سوالات بی‌جواب تازه است، انتشار خبر تعرض به مسجد و بقعه تاریخی پیرپنهان لار نشان می‌دهد سوداگران دفینه، آثار تاریخی را هدفی آسان برای جستجوی گنج می‌دانند.
در ابتدا اتفاقِ عجیب حفاری غیرمجاز در مسجد حاج حسینا و پیرمُکَرم گراش را در سال گذشته مرور می‌کنیم. سال گذشته در گراش، سارقان با حفر تونل در مسجد حاج حسینا و پیرمُکَرم در محله‌ی برا (پاقلعه)، خسارات قابل‌توجهی به این بنای قدیمی وارد کردند. به نظر می‌رسد آنها در پی یافتن طلا یا اشیای تاریخی زیرخاکی بوده‌اند. هنوز ابعاد این موضوع به خوبی روشن نشده است و مشخص نیست سارقان با چه هدفی این تونل را بی‌سروصدا در یکی از شلوغ‌ترین محلات شهر حفر کرده‌اند.
سارقان ابتدا با ایجاد سوراخی از سقف وارد شبستان مسجد شده‌اند. حجم تخریب‌ها و میزان خاک جابه‌جا شده نشان می‌دهد که این عملیات طی مدت طولانی و با برنامه‌ریزی قبلی انجام شده است. با این حال، خادم مسجد و اهالی محل در نهایت در تاریخ ۲۰ فروردین ۱۴۰۴ متوجه این موضوع شدند.
سال گذشته، اصغر منوچهری، خادم مسجد حاج حسینا، در گفت‌وگو با خبرنگار هفت‌برکه گفت: «بعد از دو یا سه ماه برای بررسی شبستان آمدیم و دیدیم یک راهرو به صورت تونل درست کرده‌اند. نمی‌دانیم کار چه گروهی است.»
سارقان با حفر تونل از قسمت شبستان تا بخش زیرین بقعه پیش رفته‌اند و طول این تونل زیر بقعه به حدودا هشت متر می‌رسد. مشخص نیست آیا سارقان موفق شده‌اند طلا یا شی قدیمی در این محل پیدا کنند یا دست‌شان خالی مانده است. منوچهری می‌گوید: «شاید سارقان طلایاب داشته‌اند و به دنبال طلا بوده‌اند.»
اما حفر تونل تنها در این قسمت نبوده است و سارقان در قسمت سالن خواهران هم در جستجوی اشیا با ارزش تونل حفر کرده‌اند. قسمت شبستان مسجد که مختص مردان است در قسمت بالای سالن خواهران قرار دارد و منوچهری می‌گوید: «تا وقتی خبر نداشتیم، در ماه رمضان هم نماز می‌خواندیم، اما الان می‌ترسیم سقف فرو بریزد.»
عجیب‌تر آنکه هیچ کدام از اهالی در این مدت متوجه این مساله نشده‌اند و ظاهرا سارقان کارشان را آنقدر با مهارت، ضربتی و مخفیانه انجام داده‌اند که سر و صدای ابزارآلات و یا دستگاهی توجه همسایه‌ها را جلب نکرده است. منوچهری می‌گوید: «کل خاک را که به اندازه‌ی سه تا ده‌تن است خالی کرده‌اند و به زیرزمین منتقل کرده‌اند، بدون اینکه حتی یکی از همسایه‌ها خبردار شود. همسایه‌ها اظهار بی‌اطلاعی می‌کنند و می‌گویند ما هیچ سر و صدایی نشنیده‌ایم.»
چیزی که قطعی است زمان مناسبی است که سارقان برای این کار داشته‌اند و برنامه‌ی دقیق که احتمالا از ماه‌ها قبل آن را با جزییات بررسی کرده و ریخته‌اند. با توجه به اینکه در گراش بناهای قدیمی با قدمت چند صدساله وجود دارد و اغلب نگهبان و سیستم حفاظتی و امنیتی خاصی هم ندارند، این مساله نیاز به رسیدگی جدی از سوی نیروی انتظامی و سایر نهادهای مربوط دارد تا از تکرار آن جلوگیری شود.
حفاری غیرمجاز در چارطاقی پیرپنهان لار
در حادثه‌ای مشابه، اوایل اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵، افراد ناشناس به صورت مخفیانه وارد مسجد و بقعه تاریخی پیرپنهان لار شدند و مقبره‌ای در حریم این چهارطاقی تاریخی را حفاری کردند. خادم این مجموعه صبح روز بعد متوجه تخریب می‌شود و موضوع را به مسئولان گزارش می‌دهد.
به گزارش ایرنا، صادق زارع، معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی فارس؛ اعلام کرد: «شواهد موجود دال بر نبش قبر نیست و بقایای جسدی مشاهده نشده است. موضوع، حفاری غیرمجاز با هدف یافتن دفینه بوده است.» زارع افزود: «یگان حفاظت میراث فرهنگی فارس وارد عمل شده و با دستور دادستان لار، رسیدگی به پرونده به کلانتری شهر قدیم لار واگذار شده است. بررسی تصاویر دوربین‌های مداربسته نصب‌شده در این بنا و اطراف آن نیز در دستور کار قرار دارد. با این حال، هنوز مشخص نیست آیا حفاران موفق به دستیابی به شیء یا دفینه‌ای شده‌اند یا خیر.»
زارع همچنین با اشاره به اینکه مدیریت این بنا بر عهده‌ی اداره کل اوقاف است، گفت: «آنچه مشخص است، اینکه این مسجد و بقعه یک خادم دارد، اما بعد از ساعت ۹ شب در محل حاضر نیست، این خلائی است که باید برطرف شود.»
زنگ خطر برای بناهای تاریخی منطقه
تکرار چنین حوادثی در گراش و لار نشان می‌دهد. تقریبا تمامی بناهای تاریخی در منطقه نگهبان ندارند و در معرض تهدید جدی قرار دارند. حفاری‌های غیرمجاز نه تنها به تخریب آثار ملی می‌انجامد، بلکه خطر آسیب‌های جانی ناشی از ریزش سازه‌ها را نیز در پی دارد و به نظر می‌رسد مقابله‌ی مؤثر با این قبیل اتفاقات، مستلزم همکاری جدی‌تر میان میراث فرهنگی، اوقاف، نیروی انتظامی و دستگاه قضایی است.
