هفت‌برکه: در ستون «دادیاب»، علی گلوانی، کارآموز کانون وکلای دادگستری مرکز، موضوعات روزمره‌ی حقوقی را با زبانی ساده باز می‌کند و مباحث و راهکارهای قانونی آنها را توضیح می‌دهد. این بار او به یک معضل اجتماعی پرداخته است که پیشتر نیز در مورد نوشته بودیم: «رد الکل در خبرهای حوادث» (اینجا).
علی گلوانی: خیلی وقت‌ها عاقبت رانندگی در حال مستی، دیگر جریمه نیست، زندان و شلاق است. داستان علی را بخوانید.
صحنه اول: خوشحالی کاذب
علی بعد از یک دورهمی خانوادگی، با احساس سبکی به سمت ماشینش رفت. دو لیوان نوشیدنی الکلی خورده بود، اما فکر می‌کرد «فقط دو تا بود» و «هنوز کاملاً هوشیارم». به دوستش زنگ زد و گفت: «نگران نباش، من رانندگی‌ام خوبه. حداکثر اینکه جریمه رانندگی می‌شم.» او تصور می‌کرد اگر تصادفی هم پیش بیاید، با بیمه و پرداخت خسارت ماشین‌ها، همه چیز حل می‌شود.
صحنه دوم: لحظه مرگبار
ساعت ۱۱ شب و جاده خلوت بود. علی با سرعت کمی بیشتر از حد مجاز حرکت می‌کرد. ناگهان، یک عابر پیاده که از جای نامناسبی در حال عبور بود، وارد مسیر شد. علی که واکنش‌های کندتری داشت، نتوانست ترمز بگیرد. ماشین به عابر برخورد کرد. عابر، مردی ۴۵ ساله، همان‌جا جان باخت.
علی که شوکه شده بود، فرار نکرد. پلیس و اورژانس سریع رسیدند. تست الکل علی مثبت بود و در دادسرا نیز به مست بودن خود اقرار کرد.
صحنه سوم: بیداری در کلانتری
علی در کلانتری نشسته بود و منتظر بود تا افسر پلیس بگوید: «آقا، گواهینامه‌ت رو می‌گیریم، یه جریمه هم می‌دی، برو خونه.»
اما افسر پلیس با چهره‌ای جدی گفت: «علی آقا، تو تصادف کردی و باعث مرگ شدی. علاوه بر اینکه مست بودی، این دیگه یه تخلف رانندگی ساده نیست. پرونده کیفری تشکیل می‌شه.»
علی با تعجب پرسید: «یعنی چی؟ من که خسارت ماشین‌ها رو میدم، دیه رو هم که بیمه یا خودم میدم. مشکل دیگه‌ای هست؟»
افسر پلیس پاسخ داد: «بله. طبق ماده ۷۱۴ قانون مجازات اسلامی، چون تو مست بودی و باعث قتل غیر عمدی شدی، دیگه بحث جریمه رانندگی نیست. تو متهم به «قتل غیر عمد ناشی از بی‌احتیاطی با شرایط تشدیدکننده هستی.»
صحنه چهارم: دادگاه و شوک بزرگتر
در دادگاه، وکیل علی سعی کرد دفاع کند که «او قصدی نداشته» و «دیه را کامل پرداخت می‌کند». اما قاضی با استناد به بند دوم ماده ۷۱۴ حکم داد:
«آقای علی، شما در زمان وقوع جرم مست بودید. طبق قانون، وقتی راننده مست باشد، مجازات حبس از دو سوم حداکثر آن افزایش می‌یابد. حداکثر حبس برای قتل غیر عمد ناشی از بی‌احتیاطی، ۳ سال است. دو سوم آن می‌شود ۲ سال. بنابراین، شما به ۲ سال حبس تعزیری محکوم می‌شوید.»
اما این پایان کار نبود. قاضی اضافه کرد: «علاوه بر حبس، من به عنوان مجازات تکمیلی، شما را به مدت پنج سال از حق رانندگی محروم می‌کنم. یعنی ۵ سال نمی‌توانی پشت فرمان بنشینی.»
قاضی ضربه‌ی آخر را هم به علی زد: «حد شرعی هم مانده است. مصرف مسکر ۸۰ ضربه شلاق دارد که شما به آن نیز محکوم خواهید شد.»
صحنه پنجم: عواقب واقعی
علی باور نمی‌کرد. او فکر می‌کرد با پرداخت دیه (که حدود ۱ میلیارد تومان بود) و خسارت ماشین‌ها، کار تمام است. اما حالا:
۱. حبس: باید ۲ سال در زندان می‌ماند (یا با شرایط خاص، ممکن بود مشمول تعلیق شود.)
۲. محرومیت از رانندگی: ۵ سال نمی‌توانست کار کند (چون شغلش رانندگی بود).
۳. حد شرعی: علی باید ۸۰ ضربه شلاق را هم تحمل کند.
۴. سابقه کیفری: پرونده‌اش در سوابق کیفری‌اش ثبت شد که برای مدتی باقی می‌ماند و حتی اگر حبسش تعلیق می‌شد، این سوءپیشینه باقی می‌ماند.
۵. فشار روانی: خانواده‌ی مرد فوت شده، علی را به شدت سرزنش می‌کردند و علی احساس گناه شدیدی داشت.
مدتی بعد، علی در سلول زندان نشسته بود و به عکس خانواده‌اش نگاه می‌کرد. او یاد گرفت که «مستی پشت فرمان» دیگر یک جریمه ۴۰۰ هزار تومانی نیست؛ بلکه می‌تواند ۲ سال از عمرش را در زندان و ۵ سال از شغلش را از بین ببرد.
تحلیل حقوقی ماده ۷۱۴ قانون مجازات اسلامی
۱. مجازات پایه (بدون شرایط تشدیدکننده): اگر راننده‌ای به دلیل بی‌احتیاطی، بی‌مبالاتی، عدم مهارت یا عدم رعایت قوانین، باعث قتل غیرعمدی شود:
مجازات حبس: ۶ ماه تا ۳ سال
دیه: پرداخت دیه مقتول (در صورت مطالبه اولیای دم)
۲. شرایط تشدیدکننده (بند دوم ماده ۷۱۴)
اگر راننده در زمان تصادف یکی از شرایط زیر را داشته باشد، مجازات حبس به بیش از دو سوم حداکثر مجازات افزایش می‌یابد:
مست بودن: مصرف الکل یا مواد مخدر
نداشتن پروانه رانندگی
سرعت غیرمجاز: حرکت با سرعت بیش از حد مجاز
نقص فنی: رانندگی با خودروی دارای نقص مکانیکی موثر در تصادف
عدم رعایت حق تقدم: عبور از محل‌های ممنوعه یا عدم رعایت علائم عبور پیاده‌رو
۳. مجازات تکمیلی: محرومیت از رانندگی
دادگاه می‌تواند متهم را به مدت ۱ تا ۵ سال از حق رانندگی یا تصدی وسایل موتوری محروم کند. این مجازات جدا از حبس است و حتی اگر حبس تعلیق شود، محرومیت از رانندگی اجرا می‌شود.
۴. تفاوت با تصادفات ساده
در تصادفات ساده که منجر به جرح یا خسارت مالی می‌شود و کسی نمی‌میرد، معمولاً مجازات‌ها شامل جریمه نقدی، نمره منفی و گاهی حبس‌های کوتاه‌تر (یا تعویق مجازات) است. اما وقتی قتل غیر عمد رخ دهد و شرایط تشدیدکننده (مثل مستی) وجود داشته باشد، پرونده از حالت مدنی/اداری خارج شده و به یک جرم کیفری سنگین تبدیل می‌شود.
۵. نکته مهم درباره دیه
پرداخت دیه، مجازات کیفری (حبس و محرومیت از رانندگی) را لغو نمی‌کند. دیه حق‌الناس است و حبس مجازات عمومی است. یعنی علی هم باید دیه بدهد و هم به زندان برود.
۶. حد شرعی
و در نهایت، حد شرعی مصرف مسکر، ۸۰ ضربه شلاق است که علی با آن نیز محکوم خواهد شد.
سخن پایانی
رانندگی در حالت مستی حتی در کشورهایی که مصرف الکل در آن جرم نیست هم جرم سنگینی محسوب می‌شود؛ حتی اگر منجر به قتل نشود و فقط در حالت مستی، راننده دستگیر شود.
لذا مست بودن و رانندگی کردن به خودی خود جرم است. دوستان علاقه‌مند می‌توانند عبارت DUI را که عنوان این جرم است، در گوگل جست‌و‌جو کنند.
DUI= Driving under the influence
